14 yaş uşağın həyatında ən çətin mərhələlərdən biri hesab olunur. Bu dövrdə uşaq uşaqlıqdan gəncliyə keçid yaşayır, özünü tanımağa çalışır və müstəqillik əldə etmək istəyir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu yaşda baş verən üsyankar davranışlar xəstəlik deyil, şəxsiyyətin formalaşmasının təbii mərhələsidir. AzPost xəbər verir ki, bu barədə psixoloq və artterapiya mütəxəssisi Yelena Doroqavtseva danışıb.
Onun sözlərinə görə, yeniyetmə üsyanının arxasında bir neçə əsas səbəb dayanır.
Müstəqillik ehtiyacı
Bu yaşda yeniyetmələr öz qərarlarını vermək, həyatlarına nəzarət etmək istəyirlər. Lakin hələ bütün məsuliyyəti daşımağa tam hazır olmurlar. Bu səbəbdən valideynlərlə fikir ayrılıqları yarana bilər.
Şəxsiyyət axtarışı
14 yaşda yeniyetmələr tez-tez “Mən kiməm?” sualına cavab axtarırlar. Bəzən üsyankar davranış valideynlərin gözləntilərindən uzaqlaşmaq və öz fikrini formalaşdırmaq cəhdi olur.
Emosional dəyişikliklər
Bu dövrdə orqanizmdə hormonal dəyişikliklər baş verir. Əhvalın tez-tez dəyişməsi, həssaslığın artması və kəskin reaksiyalar bununla bağlıdır. Bəzən yeniyetmələr öz davranışlarının səbəbini özləri də tam anlamırlar.
Cəmiyyətin təsiri
Dostların və ya həmyaşıdların fikri yeniyetmələr üçün çox önəmli olur. Qrupdan fərqlənmək qorxusu bəzən valideynlərlə mübahisələrə səbəb ola bilər.
Sərhədlərin yoxlanılması
Yeniyetmə tez-tez özünə suallar verir: “Mənə nə qədər azadlıq verilir?” və “Hansı qaydalar var?”. Bu, əslində dünyanı və mövcud qaydaları anlamağa çalışmaqdır.
Valideynlər nə etməlidir?
Hörmətli münasibəti qorumaq
Mübahisə zamanı belə uşağa hörmət göstərmək vacibdir. Alçaldıcı sözlər və istehza münasibəti daha da gərginləşdirə bilər.
Aydın, amma çevik qaydalar qoymaq
Yeniyetmələrə qaydalar lazımdır, lakin bu qaydalar məntiqli və izahlı olmalıdır. Sərt və izahsız qadağalar daha çox etiraz yaradır.
Seçim imkanı vermək
Bəzi qərarları uşağın özü verməsinə imkan yaratmaq lazımdır. Məsələn, geyim seçimi, hobbilər və ya gündəlik məşğuliyyətlər. Bu, məsuliyyət hissinin formalaşmasına kömək edir.
Nəzarət etmək deyil, yanında olmaq
Valideyn uşağa daim nəzarət edən tərəf deyil, dəstək verən tərəf olmalıdır. “Mən kömək etməyə hazıram” mesajı yeniyetmə üçün daha qəbul ediləndir.
Dinləməyi öyrənmək
Mütəxəssislər bildirirlər ki, yeniyetmələr çox vaxt problemin özünə deyil, ünsiyyət formasına etiraz edirlər. Buna görə də valideynlərin uşağı diqqətlə dinləməsi vacibdir.
Psixoloqlar qeyd edir ki, yeniyetmə üsyanı valideynlərə qarşı müharibə deyil. Bu, uşağın özünü tapmaq və müstəqil şəxsiyyətə çevrilmək yolunda keçdiyi mərhələdir. Valideynlər bu dövrdə nəzarət edən deyil, dəstək verən tərəf olsalar, münasibətlər daha sağlam şəkildə qoruna bilər.
