“The Lancet” jurnalında dərc olunmuş yeni modelləşdirmə göstərir ki, fiziki hərəkətsizlik və yüksək istixana qazlarının emissiyası 2050-ci ilə qədər hər il 0,47-0,70 milyon əlavə ölümə səbəb ola biləcək.
Fiziki hərəkətsizlik artıq kardiometabolik xəstəliklərə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir və yetkin ölümlərin təxminən 5%-ni, səhiyyə xərclərinin 54 milyard dollarını və məhsuldarlığın itirilməsinin əlavə 14 milyard dollarını təşkil edir.
Qlobal əhalinin təxminən üçdə biri Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının fiziki fəaliyyətlə bağlı tövsiyələrinə cavab vermir. Temperatur artdıqca fiziki fəaliyyət ürək-damar stressini artırır, ekstremal hava şəraiti və pis hava keyfiyyəti isə təhlükəsiz fəaliyyəti daha da məhdudlaşdırır.
Model göstərdi ki, 27,8°C-dən yuxarı orta illik temperaturda fiziki hərəkətsizlik xüsusilə kəskin şəkildə artır və qadınlara və yaşlılara ən böyük təsir göstərir. Aşağı və orta gəlirli ölkələrin ən çox zərər görəcəyi proqnozlaşdırılır, hərəkətsizlik nisbətləri 1,85 faiz bəndi artır. Ən həssas bölgələrə Mərkəzi Amerika, Karib dənizi və ekvatorial Cənub-Şərqi Asiya daxildir.
Qlobal məhsuldarlıq itkiləri 2,4-3,68 milyard dollar təşkil edə bilər. Hərəkətsizlikdən ölüm halları 2022-ci ildə bütün bu cür ölümlərin 7-11%-ni təşkil edə bilər. Əsas iqtisadi və səhiyyə xərcləri aşağı və orta gəlirli ölkələrdə cəmləşib. Burada işçilər ən isti saatlarda işləməyə məcbur edilir və kondisionerli məkanlara çıxış, xüsusən də qadınlar üçün məhduddur.
Müəlliflər təcili tədbirlərin görülməsinin vacibliyini vurğulayırlar: küçə kondisioner soyutma sistemi üçün təkmilləşdirilmiş şəhər infrastrukturu, kölgəli və əks etdirici səthlər, əlverişli, iqlim nəzarəti altında idman qurğularına çıxış və isti şəraitdə təhlükəsiz fiziki fəaliyyət üzrə təhsil proqramları.
Tədqiqatın məhdudiyyətləri var: fiziki fəaliyyət məlumatları sorğulara əsaslanır və mövsümi və yaş fərqlərini, fəaliyyət növlərini, urbanizasiyanı, miqrasiyanı və ekstremal hava hadisələrini nəzərə almır ki, bu da proqnozları poza bilər.
