Yuxu görmək bəşəriyyətin ən qədim tapmacalarından biridir. Qədim dövrlərdə insanlar yuxuları tanrıların ismarışı və ya gələcəkdən xəbər verən vizyonlar hesab edirdilər. Bu gün müasir neyrologiya yuxuların pərdəarxasını böyük ölçüdə işıqlandırıb. Sən demə, biz yatarkən beynimiz heç də dincəlmir, əksinə, nəhəng bir “təmizlik və arxivləşdirmə” işi ilə məşğul olur.
Yuxu bir neçə fazadan ibarətdir, lakin ən parlaq və süjetli yuxuları REM (Rapid Eye Movement – sürətli göz hərəkəti) fazasında görürük. Bu fazada göz bəbəklərimiz qapalı qapaqların altında sürətlə hərəkət edir, ürək döyüntülərimiz tezləşir və beyin dalğalarımız oyaq olduğumuz vaxtla demək olar ki, eyni aktivlik səviyyəsinə çatır.
Bəs bədənimiz niyə yuxuda gördüklərimizi real olaraq icra etmir? Məsələn, yuxuda qaçırıqsa, ayaqlarımız niyə hərəkət etmir? Beynimiz bunun üçün dahi bir qorunma mexanizmi yaradıb: REM fazasında bədən əzələləri müvəqqəti olaraq iflic edilir. Bu, özümüzə xəsarət yetirməyin qarşısını alır.
Niyə yuxu görürük?
Neyroloqların fikrincə, yuxu görməyin bir neçə mühüm funksiyası var:
İnformasiya Təmizliyi: Gün ərzində beynimiz milyonlarla lazımsız detal qəbul edir (yoldan keçən maşının nömrəsi, kiminsə geyimi). Yuxuda beyin bu lazımsız məlumatları silir, vacib olanları isə uzunmüddətli yaddaşa köçürür.
Emosional Terapiya: Yuxular, keçirdiyimiz stres və travmaları həzm etmək formasıdır. Beynimiz qorxu və gərginliyi virtual ssenarilər vasitəsilə yaşayaraq bizi reallığa hazırlayır.
Maraqlı Fakt: Biz yuxumuzda heç vaxt yeni bir üz görmürük. Yuxuda gördüyümüz və tanımadığımızı düşündüyümüz hər bir insan həyatımızda ən azı bir saniyəlik də olsa qarşılaşdığımız (məsələn, metroda və ya xəbərlərdə) real şəxslərdir.
Niyə oyandıqdan sonra yuxunu unuduruq?
Çox vaxt möhtəşəm bir yuxunun təsiri ilə oyanırıq, amma 5 dəqiqə sonra süjeti tamamilə unuduruq. Bunun elmi səbəbi yaddaş formalaşdıran neyrotransmitterlərin (xüsusən norepinefrin) yuxu zamanı minimum səviyyədə olmasıdır. Beynimiz yuxuları saxlamaq üçün dizayn edilməyib, çünki o, xəyal dünyası ilə reallığı bir-birinə qarışdırmaq istəmir. Yuxunu yadda saxlamağın yeganə yolu – oyanan kimi heç bir şeyə diqqət yetirmədən onu dərhal beynimizdə təkrar etmək və ya qeyd dəftərinə yazmaqdır.
