Bazar ertəsi səhəri yataqdan qalxmaq bir çox insan üçün həftənin ən çətin anlarından biridir. Hətta həftəsonu kifayət qədər istirahət edənlər belə işə və ya dərsə başlayarkən özlərini yorğun, halsız və diqqətsiz hiss edə bilirlər.
Azpost.info-nun məlumatına görə, mütəxəssislər bu halı “bazar ertəsi sindromu” adlandırır və bildirirlər ki, bunun arxasında həm bioloji, həm də psixoloji amillər dayanır.
Həftəsonu dəyişən rejim əsas səbəblərdəndir
Yuxu mütəxəssislərinin sözlərinə görə, insanlar şənbə və bazar günləri adətən gec yatır, səhər isə daha gec oyanırlar. Bu dəyişiklik orqanizmin daxili bioloji saatını pozur. Nəticədə bazar ertəsi erkən oyanmaq məcburiyyəti yarananda bədən hələ də həftəsonu rejiminə uyğun işləyir. Bu vəziyyət “sosial jetlaq” adlandırılır və vaxt qurşağı dəyişmədən yaşanan yuxu ritmi pozuntusu kimi izah edilir.
Həftəsonu çox yatmaq həmişə faydalı deyil
Bir çox insan həftəboyu yuxusuz qaldığını düşünərək həftəsonu bunu kompensasiya etməyə çalışır. Lakin həkimlər xəbərdarlıq edirlər ki, gündəlik yuxu saatının birdən-birə 2–3 saat artması bazar ertəsi özünü daha yorğun hiss etməyə səbəb ola bilər.
Mütəxəssislər həftəsonu da yuxu rejiminin mümkün qədər sabit saxlanılmasını tövsiyə edirlər.
Psixoloji amillər də rol oynayır
Bazar ertəsi yeni iş tapşırıqları, görüşlər, dərslər və məsuliyyətlərin başlaması ilə əlaqələndirilir. Bu gözlənti bəzi insanlarda stress yarada bilər. Psixoloqlar bildirirlər ki, işindən narazı olan və ya uzunmüddətli gərginlik yaşayan şəxslərdə bazar ertəsi yorğunluğu daha qabarıq hiss olunur.
Qidalanma və hərəkətsizlik təsir göstərir
Həftəsonu ağır yeməklər, gec saatlarda qəbul edilən qidalar və fiziki aktivliyin azalması da bazar ertəsi enerjinin aşağı düşməsinə səbəb ola bilər. Bundan əlavə, kifayət qədər su qəbul etməmək və səhər yeməyini buraxmaq diqqətin zəifləməsinə və halsızlığa gətirib çıxara bilər.
Yorğunluğu azaltmaq üçün nə etmək olar?
Mütəxəssislər aşağıdakı sadə vərdişlərin faydalı ola biləcəyini bildirirlər:
Həftəsonu da iş günlərindən ən çoxu 1 saat gec yatıb oyanın.
Bazar günü axşam ağır yeməklərdən və həddindən artıq kofeindən uzaq durun.
Bazar ertəsi səhər mütləq yüngül və balanslı səhər yeməyi edin.
Günə 10–15 dəqiqəlik piyada gəzinti və ya yüngül hərəkətlə başlayın.
İş gününü ən çətin tapşırıqla deyil, daha sadə işlərlə açmağa çalışın.
Nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?
Əgər bazar ertəsi yorğunluğu hər həftə təkrarlanır, gün ərzində keçmirsə, uzunmüddətli halsızlıq, yuxululuq, diqqət pozğunluğu və ya əhval dəyişikliyi ilə müşayiət olunursa, bunun arxasında yuxu pozuntusu, qalxanabənzər vəz problemləri, dəmir çatışmazlığı və ya digər sağlamlıq səbəbləri dayana bilər. Belə hallarda həkim müayinəsi məqsədəuyğundur.
Mütəxəssislərin fikrincə, bazar ertəsi yorğunluğu əksər hallarda xəstəlik deyil, həftəsonu rejiminin dəyişməsi və psixoloji hazırlıqla bağlı normal reaksiyadır. Düzgün yuxu rejimi, balanslı qidalanma və müntəzəm fiziki aktivlik bu hissi əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
S. Aydın
