Ali məktəblərə qəbul mərhələsi yaxınlaşdıqca minlərlə abituriyent və valideyn qarşısında ən vacib suallardan biri dayanır: Hansı ixtisası seçmək lazımdır?
Ekspertlər hesab edirlər ki, yüksək bal toplamaq uğurun yalnız ilk mərhələsidir. Əsas məsələ həmin bala uyğun düzgün ixtisas seçməkdir. Çünki yanlış seçim gələcəkdə peşə narazılığına, iş tapmaqda çətinliklərə və hətta ikinci dəfə ali təhsil almaq istəyinə səbəb ola bilər.
Bəs abituriyentlər ən çox hansı səhvləri edirlər?
1. Yalnız bala uyğun seçim etmək
Ən geniş yayılmış səhvlərdən biri “balım bu ixtisasa çatırsa, yazım” düşüncəsidir.
Halbuki ixtisas seçimi yalnız keçid balına görə deyil, gələcək peşə perspektivlərinə, şəxsi maraqlara və bacarıqlara əsaslanmalıdır.
2. Prestij naminə qərar vermək
Hüquqşünas, həkim və ya diplomat kimi peşələr uzun illərdir nüfuzlu hesab olunur. Lakin hər prestijli ixtisas hər kəs üçün uyğun deyil.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, insan sevmədiyi sahədə uzunmüddətli uğur qazanmaqda çətinlik çəkir.
3. Valideynin istəyini öz arzusu hesab etmək
Bir çox ailədə son qərarı valideyn verir.
Lakin gələcəkdə həmin peşədə işləyəcək şəxs abituriyentin özüdür. Valideyn məsləhəti vacib olsa da, seçim gəncin maraqları və potensialı nəzərə alınaraq edilməlidir.
4. Əmək bazarını araşdırmamaq
Bəzi ixtisaslarda məzunların sayı iş yerlərinin sayını xeyli üstələyir.
Əksinə, informasiya texnologiyaları, süni intellekt, kibertəhlükəsizlik, logistika, enerji, data analitikası və mühəndislik kimi sahələrdə peşəkar kadrlara tələbat artmaqdadır.
İxtisas seçərkən bugünkü deyil, 5-10 il sonrakı əmək bazarını da nəzərə almaq vacibdir.
5. Universiteti ixtisasdan üstün tutmaq
Bəzi abituriyentlər yalnız məşhur universitetə qəbul olmaq üçün əslində maraq göstərmədikləri ixtisasları seçirlər.
Halbuki uğurlu karyera üçün düzgün ixtisas seçimi çox vaxt universitet adından daha böyük rol oynayır.
6. Xarici dil faktorunu nəzərə almamaq
Bir çox müasir peşədə ingilis dili artıq üstünlük deyil, zərurət sayılır.
İxtisas seçərkən həmin sahədə xarici dil biliklərinin nə qədər vacib olduğunu əvvəlcədən araşdırmaq gələcək inkişaf üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
7. Maaşı yeganə meyar hesab etmək
“Ən çox maaş haradadır?” sualı vacibdir, amma yeganə meyar olmamalıdır.
Yüksək maaş yalnız peşədən deyil, təcrübədən, bacarıqlardan, işlədiyiniz şirkətdən və daim özünüzü inkişaf etdirməyinizdən asılıdır.
8. Alternativ plan hazırlamamaq
Bəzi abituriyentlər yalnız bir və ya iki ixtisas yazırlar.
Mütəxəssislər isə seçim siyahısında həm arzu olunan, həm də real qəbul şansı yüksək olan ixtisaslara yer verməyi tövsiyə edirlər.
9. Gələcəyin peşələrini nəzərə almamaq
Süni intellekt və avtomatlaşdırma bəzi peşələrin məzmununu dəyişir.
Buna görə də rəqəmsal bacarıqlar tələb edən sahələr yaxın illərdə daha çox imkan yaradacaq.
10. Mütəxəssislərlə məsləhətləşməmək
İxtisas seçimi həyatın ən mühüm qərarlarından biridir.
Peşəkar təhsil məsləhətçiləri, müəllimlər, həmin sahədə çalışan mütəxəssislər və universitet məzunları ilə söhbət etmək daha düzgün qərar verməyə kömək edə bilər.
İxtisas seçərkən özünüzə bu 5 sualı verin
Bu sahədə işləməkdən həqiqətən zövq alacağam?
Bu peşəyə gələcəkdə tələbat olacaqmı?
Bu ixtisas mənim bacarıqlarıma uyğundurmu?
Özümü bu sahədə 10 ildən sonra təsəvvür edə bilirəmmi?
Bu peşədə inkişaf etmək üçün daim öyrənməyə hazırammı?
Ekspertlərin tövsiyəsi
Təhsil mütəxəssislərinin fikrincə, düzgün ixtisas seçiminin üç əsas prinsipi var:
Şəxsi maraq və bacarıqlar;
Əmək bazarının real tələbatı;
Gələcək inkişaf və karyera perspektivləri.
Bu üç amil birlikdə qiymətləndirildikdə verilən qərar daha uğurlu olur.
Ali məktəbə qəbul həyatın mühüm mərhələsidir. Lakin uğurlu gələcəyin açarı təkcə universitetə daxil olmaq deyil, düzgün ixtisas seçməkdir.
Bir neçə günlük seçim prosesi gələcək 30-40 illik peşə həyatına təsir göstərə bilər. Buna görə də qərarı tələsik vermək əvəzinə, bütün imkanları diqqətlə qiymətləndirmək, əmək bazarını araşdırmaq və maraqlarınızı nəzərə almaq ən doğru addım olacaq.
N.Talıbov
