Gündəlik istifadə etdiyimiz şampun, sabun, uşaq losyonu, günəş kremi və məişət təmizləyicilərinin üzərindəki etiketlər məhsulun tərkibi haqqında tam məlumat verməyə bilər. Yeni araşdırmada test edilən məhsulların demək olar ki, hamısında etiketdə göstərilməyən kimyəvi maddələr aşkarlanıb.
Araşdırmanın nəticələri Environment & Health jurnalında dərc olunub.
113 məhsul test edilib
Tədqiqatçılar şəxsi gigiyena və məişət kimyası məhsullarının 12 kateqoriyasından 113 nümunəni araşdırıblar. Siyahıya günəş kremləri, uşaq losyonları, şampunlar, sabunlar və müxtəlif təmizləyici vasitələr daxil edilib.
Orta hesabla hər məhsulda 51 kimyəvi maddə müəyyən olunub. Halbuki məhsulların etiketlərində orta hesabla cəmi 16 inqrediyent göstərilib.
Daha diqqətçəkən nəticə isə budur: test edilən məhsulların 98%-də ən azı bir etiketdə göstərilməyən kimyəvi birləşmə aşkarlanıb.
Bu maddələrin təxminən 85%-i potensial sağlamlıq riski yarada biləcək birləşmələr olub.
“Təbii” və “hipoallergen” məhsullarda da tapılıb
Tədqiqat zamanı ftalatlar, parabenlər, müxtəlif ətirləndirici komponentlər, silikon çirkləndiriciləri və BHT kimi maddələr müəyyən edilib.
Bəzi məhsulların üzərində isə istehlakçını yanıltmağa səbəb ola biləcək ifadələrə rast gəlinib. Araşdırılan məhsulların dörddə birindən çoxunda aşkarlanan maddələr qablaşdırmada və ya istehsalçının internet saytında verilən iddialarla ziddiyyət təşkil edib.
Məsələn, “100% təbii” kimi təqdim edilən bəzi məhsullarda sintetik birləşmələr aşkarlanıb. Müəyyən maddələrdən azad olduğu bildirilən məhsullarda isə ftalatlar, parabenlər, silikonlar və digər birləşmələr müəyyən edilib.
“Hipoallergen” kimi təqdim olunan bəzi vasitələrdə isə allergen və ya həssaslaşmaya səbəb ola biləcək maddələr aşkarlanıb.
Bu maddələr məhsula necə düşür?
Tədqiqatçılar mühüm bir məqama da diqqət çəkirlər: məhsulda etiketdə göstərilməyən kimyəvi maddənin aşkarlanması onun mütləq istehsalçı tərəfindən qəsdən əlavə edildiyi anlamına gəlmir.
Belə maddələr xammaldan, istehsal avadanlığından, kimyəvi reaksiyalardan, saxlanma prosesindən və qablaşdırma materiallarından məhsula keçə bilər.
Tədarükçünün dəyişdirilməsi də məhsulun kimyəvi tərkibinə təsir göstərə bilər. Lakin bu dəyişiklik həmişə etiketdə əks olunmaya bilər.
Alimlər minlərlə maddə axtarıblar
Tədqiqatçılar gizli birləşmələri müəyyən etmək üçün geniş spektrli kimyəvi analiz metodundan istifadə ediblər. Bu üsul əvvəlcədən müəyyən edilmiş maddələri yoxlamaq əvəzinə minlərlə müxtəlif birləşməni eyni vaxtda aşkar etməyə imkan verir.
Nəticədə 3141 kimyəvi siqnal müəyyən edilib və onların içərisindən müxtəlif etibarlılıq səviyyələri ilə 303 birləşmə identifikasiya olunub.
Alimlərin fikrincə, bu nəticələr məhsulların təhlükəsizliyinin yalnız istehsalçının etiketdə göstərdiyi məlumatlar əsasında qiymətləndirilməsinin məhdudiyyətlərini göstərir.
Çünki çirkləndiricilər, xammaldan gələn qarışıqlar, maddələrin parçalanma məhsulları və istehsal və ya qablaşdırma prosesində yaranan yeni birləşmələr standart etiket məlumatlarında görünməyə bilər.
Qeyd: Araşdırmada aşkarlanan kimyəvi maddələrin olması onların həmin məhsulun adi istifadəsi zamanı mütləq xəstəlik yaradacağı anlamına gəlmir. Tədqiqat əsasən etiketlənməmiş kimyəvi maddələrin mövcudluğunu və istehsalçı iddiaları ilə uyğunsuzluğu araşdırıb.
Nadir
