ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla danışıqları dayandırmaq qərarına gəlib. Vaşinqton bundan sonra Tehrana qarşı uzunmüddətli iqtisadi və hərbi təzyiqi artırmağı, dəniz blokadasını saxlamağı və yeni sanksiyalar tətbiq etməyi planlaşdırır.
Azpost.info xəbər verir ki, CNN-in vəziyyətlə tanış mənbəyə istinadən yaydığı məlumata görə, Ağ Evdə strategiyanın dəyişməsi İranı qısa müddətdə güzəştə məcbur etmək cəhdindən uzunmüddətli təzyiq siyasətinə keçid kimi qiymətləndirilir.
Trampın qərarına Tehranın ABŞ-ın tələblərini qəbul etməyə hazır olmaması səbəb olub. Halbuki bundan əvvəl ABŞ prezidenti danışıqların yaxşı getdiyini və yeni razılaşmanın əldə olunmasının mümkünlüyünü bildirirdi.
Tramp çərşənbə axşamı Truth Social platformasında İranla heç bir danışıqlar və ya əlaqələrin aparılmadığını, belə təmasların planlaşdırılmadığını açıqlayıb.
ABŞ prezidenti həmçinin İranın dəniz blokadasının qüvvədə qaldığını bildirib. Onun sözlərinə görə, Hörmüz boğazı açıqdır və fəaliyyət göstərir, dəniz minaları isə çıxarılıb və ya məhv edilib.
Lakin CNN-in məlumatına görə, faktiki vəziyyət daha mürəkkəbdir. Strateji əhəmiyyətli Hörmüz boğazından gəmi hərəkəti hələ də ciddi şəkildə məhdudlaşdırılıb və bəzi gəmilər İran tərəfindən atəşə tutulmaq riski ilə üzləşir.
Ağ Evdə strategiya dəyişdi
Trampın qərarı ABŞ-ın İran üzrə danışıqlar qrupuna da aiddir. Qrupda vitse-prezident Cey Di Vens, xüsusi nümayəndə Stiv Uitkoff və Jared Kuşner yer alır.
Maraqlıdır ki, qərardan cəmi bir gün əvvəl Kuşner danışıqlar barədə daha nikbin danışmışdı. O, ABŞ və İran arasında təmasların əvvəlkindən daha fəal olduğunu və müzakirələrin müsbət istiqamətdə getdiyini bildirmişdi.
İran rəsmiləri isə ABŞ-la birbaşa danışıqların davam etdiyini dəfələrlə təkzib ediblər.
Hörmüz boğazı əsas mübahisə mövzusudur
ABŞ və İran arasında qarşıdurmada Hörmüz boğazından keçən gəmiçilik məsələsi əsas problemlərdən birinə çevrilib.
İran və Oman boğazdan keçən gəmilərin hərəkətinin tənzimlənməsi ilə bağlı ayrıca mexanizm üzərində müzakirələr aparırlar. Müzakirə edilən plana əsasən, körfəzdən daxil olan və çıxan gəmilərin hərəkəti ilə bağlı məsuliyyətin bölüşdürülməsi nəzərdə tutulur.
Plan hələ təsdiqlənməyib. Ağ Evdə isə belə bir mexanizmin İranın strateji su yoluna nəzarət imkanlarını artıra biləcəyindən narahatlıq ifadə olunur.
Tramp gəmilərdən boğazdan keçid üçün hər hansı ödəniş alınmasına da qarşı çıxır. ABŞ prezidentinin əsas mövqeyi müharibədən əvvəlki vəziyyətə qayıtmaq və beynəlxalq su yolunda kommersiya gəmiçiliyinin məhdudiyyətsiz bərpasıdır.
ABŞ yeni sanksiyalar hazırlayır
Vaşinqton diplomatik təmasları dondurmaqla yanaşı, Tehrana qarşı iqtisadi təzyiqi də gücləndirməyə hazırlaşır.
ABŞ rəsmilərinin sözlərinə görə, İrana qarşı genişmiqyaslı yeni sanksiyalar artıq bu həftə tətbiq oluna bilər. Bununla yanaşı, İran limanlarına tətbiq edilən dəniz blokadasının davam etdirilməsi planlaşdırılır.
ABŞ hərbi rəhbərliyi bölgədəki qüvvələrin blokadanı qeyri-müəyyən müddət ərzində davam etdirməyə hazır olduğunu bildirir.
Vaşinqton hesab edir ki, uzunmüddətli iqtisadi təzyiq nəticəsində İran hakimiyyəti sonda ABŞ-ın tələblərini qəbul etməyə məcbur olacaq.
Tehranın hesablaması isə fərqlidir. İran rəsmiləri ABŞ prezidentinin daxili siyasi və hərbi təzyiqlərlə üzləşdiyini və nəticədə Vaşinqtonun bəzi tələblərindən geri çəkilə biləcəyini düşünürlər.
Beləliklə, tərəflərin vəziyyətlə bağlı tamamilə fərqli hesablamaları diplomatik dalanı daha da dərinləşdirir.
ABŞ ordusunun resursları da müzakirə olunur
ABŞ-ın bölgədə uzunmüddətli hərbi iştirakı Vaşinqton üçün əlavə problemlər yaradır. Xüsusilə aviadaşıyıcı USS Abraham Lincoln daxil olmaqla böyük hərbi qüvvələrin uzun müddət bölgədə saxlanılması hərbi resurslara düşən yükü artırır.
Tramp özü də altı aylıq döyüşlərdən sonra ABŞ-ın bəzi ən müasir sursat ehtiyatlarının arzuolunan səviyyədən aşağı düşdüyünü etiraf edib.
Bununla yanaşı, bəzi respublikaçılar da müharibədən çıxış yollarının tapılmasına çağırırlar. Lakin Tramp hələlik bu təzyiqlərə müqavimət göstərir və vaxt məhdudiyyəti olmadığını bildirir.
Vaşinqtonun yeni strategiyası belə görünür: sürətli razılaşma əvəzinə İranı zamanla iqtisadi və hərbi təzyiq altında saxlamaq, sanksiyaları sərtləşdirmək və Tehranın müqavimətinin qiymətini artırmaq.
