Sentyabr ayında Bakıda Türk Dövlətləri Təşkilatının Dini Liderlərinin Məşvərət Şurasının növbəti toplantısı keçiriləcək. Toplantı çərçivəsində Azərbaycanın böyük mütəfəkkiri və sufi alimi Seyid Yəhya Bakuviyə həsr olunmuş beynəlxalq elmi konfransın təşkili də nəzərdə tutulur.
Bu tədbir təkcə dini liderlərin növbəti görüşü kimi deyil, türk dünyasında ortaq mənəvi dəyərlər, dini maarifçilik və qarşılıqlı əməkdaşlıq platformasının daha da möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Bakıda keçiriləcək toplantının gündəliyi və Seyid Yəhya Bakuviyə həsr olunmuş konfransla bağlı məlumat Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Şeyxülislam Allahşükür Paşazadənin Beynəlxalq Türk Akademiyasının prezidenti Şahin Mustafayevlə görüşü zamanı da müzakirə olunub. QMİ sədri toplantının sentyabr ayında Bakıda keçirilməsinin planlaşdırıldığını bildirib.
Şuşada yaranan vahid platforma
Türk Dövlətləri Təşkilatına daxil olan ölkələrin dini liderlərinin vahid əməkdaşlıq platforması ideyası 2022-ci ildə yeni mərhələyə qədəm qoyub.
Şuranın Əsasnaməsi və Birgə Bəyanatı 2022-ci ilin oktyabrında Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşada imzalanıb. Bununla türk dünyasının müsəlman dini idarə rəhbərləri arasında mütəmadi məsləhətləşmə və əməkdaşlıq üçün institusional platforma yaradılıb.
Şuranın təsisindən əvvəl də dini liderlər İstanbulda, Türküstanda və digər şəhərlərdə görüşlər keçirirdilər. Lakin Şuşada qəbul olunan sənədlər bu əməkdaşlığı daha sistemli müstəviyə çıxardı.
Sonrakı illərdə Şuranın toplantıları Bakı, Türküstan, Daşkənd, Astana və Bişkekdə davam etdirilib. 2025-ci ildə Bişkekdə keçirilən VI iclasda “İslamda ümmətin vəhdəti”, iqlim dəyişiklikləri, ətraf mühitin və ekoloji balansın qorunmasına dair sənədlər qəbul olunub. Həmin toplantıda növbəti iclasın Azərbaycanda keçirilməsi də təsdiqlənib.
Türk dünyasının dini liderlərini vahid platformada birləşdirmək təşəbbüsündə Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin xüsusi rolu olub. QMİ Türk Dövlətləri Təşkilatının Dini Liderlərinin Məşvərət Şurasının təsisçilərindən biridir və Şura yaranandan bəri onun fəaliyyətində fəal iştirak edir.
Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə də uzun illər türk dövlətlərinin dini rəhbərləri arasında əlaqələrin genişləndirilməsi və mütəmadi görüşlərin keçirilməsi ideyasını irəli sürən dini liderlərdən biri olub. Onun fikrincə, türk dövlətlərinin siyasi və iqtisadi əməkdaşlığının genişləndiyi bir şəraitdə mənəvi və dini sahədə də koordinasiyaya ehtiyac var. Allahşükür Paşazadə daha əvvəl bildirmişdi ki, türk dövlətlərinin liderləri arasında birlik formalaşdıqdan sonra xalqların mənəvi birliyinin möhkəmləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Məhz bu baxımdan Şuranın yaranması yalnız dini idarələr arasında əlaqələrin genişlənməsi deyil, türk dünyasının ortaq mənəvi məkanının formalaşdırılması kimi də qiymətləndirilə bilər.
Vahid dini platforma Azərbaycana nə verir?
Azərbaycan türk dünyasının siyasi, iqtisadi, mədəni və nəqliyyat layihələrində mühüm rol oynayır. Son illərdə Bakı həm də dinlərarası və sivilizasiyalararası dialoq mərkəzlərindən birinə çevrilib. Türk dövlətlərinin dini liderlərinin mütəmadi olaraq Bakıda və digər türk şəhərlərində bir araya gəlməsi Azərbaycanın bu prosesdə mənəvi-diplomatik rolunu da gücləndirir.
Bu platforma bir neçə mühüm üstünlük yaradır.
İlk növbədə, türk xalqları arasında ortaq dini-mədəni irsin daha dərindən öyrənilməsinə imkan verir. Xoca Əhməd Yəsəvi, Seyid Yəhya Bakuvi və digər böyük mütəfəkkirlərin irsi müxtəlif ölkələrin alim və din xadimlərini bir araya gətirən ortaq mənəvi zəminə çevrilir.
İkincisi, dini radikalizm, ekstremizm, məzhəb ayrı-seçkiliyi və saxta dini təbliğat kimi çağırışlara qarşı ortaq mövqe formalaşdırmaq üçün imkan yaranır.
Üçüncüsü, dini məsələlərlə bağlı mühüm mövzuların, o cümlədən şəri baxımdan aktual məsələlərin və fətvaların qarşılıqlı müzakirəsi mümkün olur. Bu istiqamətdə birgə əməkdaşlığın genişləndirilməsi Şuranın fəaliyyətində mühüm yer tutur.
Dördüncüsü, türk dövlətlərinin dini liderlərinin vahid platforması siyasi sərhədlərdən daha geniş mənəvi əlaqələrin formalaşmasına xidmət edir.
Seyid Yəhya Bakuvi niyə seçilib?
Bakıda keçiriləcək növbəti toplantı çərçivəsində Seyid Yəhya Bakuviyə həsr olunmuş beynəlxalq elmi konfransın təşkili xüsusi məna daşıyır. Seyid Yəhya Bakuvi Azərbaycan və bütövlükdə türk-islam dünyasının tanınmış sufi alimlərindən biridir. Onun irsinin beynəlxalq səviyyədə araşdırılması Azərbaycanın yalnız müasir siyasi və iqtisadi layihələrin deyil, həm də zəngin mənəvi və intellektual irsin daşıyıcısı olduğunu nümayiş etdirir.
Bu mənada Şura toplantısının elmi konfransla birləşdirilməsi simvolik xarakter daşıyır: dini liderlərin müasir problemləri müzakirə etdiyi bir platforma türk-islam dünyasının tarixi-mənəvi köklərinə də müraciət edir.
Şuranın əsas mesajı: birlik, vəhdət və ortaq dəyərlər
Türk Dövlətləri Təşkilatının Dini Liderlərinin Məşvərət Şurasının fəaliyyətinin əsas ideyasını müntəzəm dialoq, qarşılıqlı etimad və ortaq mənəvi dəyərlər əsasında əməkdaşlıq təşkil edir.
Bu platformanın əsas mesajlarını belə ümumiləşdirmək olar:
-türk xalqlarının ortaq dini-mədəni irsinin qorunması;
-dini və mənəvi birliyin gücləndirilməsi;
-radikalizm və ekstremizmə qarşı ortaq mövqe;
-məzhəblərarası qarşıdurmanın qarşısının alınması;
-dini maarifçiliyin inkişafı;
-ətraf mühit və sosial məsuliyyət kimi qlobal məsələlərə dini baxımdan birgə yanaşma;
-sülh, qarşılıqlı hörmət və qardaşlıq ideyalarının təşviqi.
Bakıda keçiriləcək toplantının mesajı
Sentyabrda Bakıda keçiriləcək toplantı göstərir ki, 2022-ci ildə Şuşada atılan addım artıq davamlı əməkdaşlıq mexanizminə çevrilib. Şura yarandığı gündən müxtəlif türk dövlətlərinin paytaxt və şəhərlərində keçirilən toplantılarla coğrafiyasını genişləndirib. İndi isə növbəti görüş yenidən Azərbaycanda baş tutur.
Bu baxımdan Bakı toplantısının əsas mesajlarından biri də belə görünür: türk dünyasının siyasi və iqtisadi inteqrasiyası ilə yanaşı, mənəvi birliyinin də institusional dayaqları formalaşır.
Azərbaycan və Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi isə bu prosesdə sadəcə iştirakçı deyil, Şuranın yaranmasında və inkişafında fəal rol oynayan əsas tərəflərdən biridir. Şeyxülislam Allahşükür Paşazadənin bu istiqamətdə uzun illər davam edən fəaliyyəti də türk dünyasının dini liderləri arasında dialoqun və qarşılıqlı əməkdaşlığın genişlənməsinə mühüm töhfə verib.
Aydın Əliyev
