Yatmağa hazırlaşırıq, telefonu bir kənara qoymaq istəyirik. Amma “bir dəqiqə” deyib sosial şəbəkələrə baxır, xəbərləri oxuyur, videolara keçir və bir müddət sonra saatın xeyli gec olduğunu görürük.
Bu vəziyyət çoxlarına tanışdır.
Ən maraqlısı isə odur ki, insan bəzən telefonun qarşısında uzun müddət qalmasına baxmayaraq, əslində nə axtardığını özü də bilmir.
Beyin niyə telefonu yenidən yoxlamaq istəyir?
Telefon bizə davamlı olaraq yeni informasiya təqdim edir. Yeni mesaj, yeni xəbər, yeni video və ya sosial şəbəkədə yeni paylaşım növbəti maraqlı məlumatın nə olacağı ilə bağlı gözlənti yaradır.
Məhz bu dəyişkənlik telefonu yoxlama davranışını gücləndirə bilər.
Bir dəfə maraqlı xəbər görürük. Sonra başqa bir şey çıxır. Ardınca yeni bildiriş gəlir. Beyin növbəti dəfə daha maraqlı nəsə görəcəyini gözləyir.
“Bir az baxım” niyə saatlarla davam edir?
Sosial şəbəkələrin və video platformalarının mühüm xüsusiyyəti məzmunun bitməməsidir.
Kitab oxuyanda bir səhifə bitir. Televiziyada veriliş başa çatır. Amma telefonda lent aşağı sürüşdükcə yeni material çıxır.
Nəticədə insanın beynində “artıq kifayətdir” siqnalının yaranması gecikə bilər.
Yatmazdan əvvəl telefonun başqa problemi
Telefonla uzun müddət məşğul olmaq yuxu rejiminə də təsir göstərə bilər. Xüsusilə gecə saatlarında emosional və ya gərgin məzmun izləmək insanın rahatlaşmasını çətinləşdirə bilər.
Bundan başqa, insan yatağa uzananda “gün ərzində yalnız özüm üçün olan vaxtdır” düşüncəsinə də qapıla bilər.
Gündüz iş, ailə və digər öhdəliklər arasında özünə vaxt ayıra bilməyən insan gecə saatlarını uzatmaqla sanki itirdiyi şəxsi zamanı geri qaytarmağa çalışır.
Psixologiyada buna bəzən “intiqam xarakterli yatmağı gecikdirmə” deyilir.
Problemi necə azaltmaq olar?
Telefonu birdən-birə tamamilə kənara qoymaq əvəzinə, yatmazdan əvvəl müəyyən bir “telefonsuz vaxt” yaratmaq daha real yanaşmadır.
Məsələn, yatmazdan 30-60 dəqiqə əvvəl sosial şəbəkələri bağlamaq, bildirişləri söndürmək və telefonu yataqdan uzaqda saxlamaq vərdişin formalaşmasına kömək edə bilər.
Ən vacib məqam isə insanın özünə bir sual verməsidir:
“Mən həqiqətən telefona baxmaq istəyirəm, yoxsa sadəcə vərdişdən ekranı açıram?”
Bəzən cavab ikinci variant olur.
Və telefon asılılığını azaltmağın ilk addımı da məhz bu fərqi görməkdir.
