Azərbaycanda son günlərin ən böyük iqtisadi xəbərlərindən biri ölkəyə cəlb olunması nəzərdə tutulan 10,8 milyard dollarlıq investisiya paketidir.
İkinci Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində beynəlxalq investorlar və tərəfdaş şirkətlərlə 23 sənəd imzalanıb. Sənədlər süni intellekt, enerji, bərpa olunan enerji, tikinti, rəqəmsal iqtisadiyyat, sənaye, kənd təsərrüfatı, əczaçılıq, maliyyə və su təsərrüfatı kimi sahələri əhatə edir. Bakı Enerji Həftəsi çərçivəsində elan edilmiş layihələr də əlavə ediləndə planlaşdırılan birgə layihələrin ümumi dəyəri 16,7 milyard dollara çatır.
Bəs 10,8 milyard dolların adi vətəndaş üçün mənası nədir? Yeni zavodlar harada tikiləcək, hansı sahələrdə iş yerləri yarana bilər və bu sərmayə gündəlik həyata necə təsir göstərəcək?
Pulun əsas istiqamətləri hansılardır?
İqtisadiyyat Nazirliyinin məlumatına görə, imzalanan sənədlər bir neçə əsas istiqaməti əhatə edir: Süni intellekt və rəqəmsal iqtisadiyyat; enerji və bərpa olunan enerji; sənaye və istehsal; tikinti; kənd təsərrüfatı və aqrobiznes; əczaçılıq; maliyyə; su təsərrüfatı; digər infrastruktur və texnoloji layihələr.
Bu siyahının əhəmiyyəti ondadır ki, sərmayə yalnız neft-qaz sektoruna yönəlmir. Prezidentin forum iştirakçılarına müraciətində də emal sənayesi, nəqliyyat-logistika, yaşıl enerji, rəqəmsal texnologiyalar, kənd təsərrüfatı və qida emalı, turizm və infrastruktur investorlar üçün əsas istiqamətlər kimi göstərilib.
Yəni söhbət təkcə Azərbaycana pul gətirməkdən deyil, iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində yeni istehsal zəncirləri yaratmaqdan gedir.
Mingəçevirdə pambıqdan köynəyə qədər istehsal
Bu investisiya modelinin necə işləyə biləcəyini göstərən konkret nümunələrdən biri Mingəçevir Sənaye Parkındakı Tekstil Klasteridir. “Textile Horizon” layihəsində pambığın əkilməsindən başlayaraq mahlıc, iplik, parça və hazır tekstil məhsullarının istehsalına qədər bütün zəncirin yaradılması nəzərdə tutulur. Müəssisənin illik istehsal gücü 16 min ton mahlıc, 11 min ton iplik, 7,3 min ton boyanmış parça və 11 milyon köynək olaraq açıqlanıb. Məhsulların həm daxili bazara, həm də ixraca yönəldilməsi planlaşdırılır.
Bu modelin adi vətəndaş üçün əhəmiyyəti yalnız zavodda işləyəcək insanların sayı ilə məhdudlaşmır. Pambıqçı – emal müəssisəsi – iplik istehsalı – toxuculuq – logistika – hazır məhsul – ixrac. Belə zəncir yaradıldıqda kənd təsərrüfatından sənayeyə, nəqliyyatdan xidmət sektoruna qədər müxtəlif sahələrdə əlavə iqtisadi fəaliyyət formalaşa bilər.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzur da investisiya xəritəsindədir
İnvestisiyanın digər istiqamətlərindən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərdə enerji və istehsal layihələridir. Sentyabrın 26-da Laçında “Minkənd” Kiçik Su Elektrik Stansiyası istifadəyə verilib. Stansiyanın gücü 3,2 MVt, illik gözlənilən elektrik istehsalı isə 11,8 milyon kVt/saatdır. Kəlbəcər və Laçında ümumilikdə beş kiçik su elektrik stansiyasını əhatə edən layihənin dəyəri 53,2 milyon manatdır. Layihənin ümumi gücü 12,9 MVt, gözlənilən illik elektrik istehsalı isə 44,1 milyon kVt/saatdır.
Burada əsas məsələ elektrik istehsalından əlavə, həmin ərazilərdə iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsidir.
Enerji infrastrukturu olmadan sənaye, turizm, kənd təsərrüfatı və xidmət sektorunun böyüməsi çətinləşir. Buna görə belə layihələr regionun iqtisadi gələcəyinə baza yaradan investisiyalar kimi qiymətləndirilə bilər.
Ağdamda kənd təsərrüfatı, Azərbaycanda əczaçılıq
Forum çərçivəsində Azərbaycan Biznesinin İnkişafı Fondu üç ayrıca sənəd imzalayıb.
Onlardan biri Ağdamda quşçuluq layihəsinə, digərləri isə baytarlıq vaksinlərinin və əczaçılıq məhsullarının istehsalına aiddir. Ağdam layihəsi “Agro Dairy”, Çexiyanın “AGROFERT” şirkəti və Azərbaycan Biznesinin İnkişafı Fondu arasında əməkdaşlığı nəzərdə tutur.
Bu istiqamət xüsusilə diqqətçəkəndir. Çünki kənd təsərrüfatında yalnız məhsul yetişdirmək yox, onun emalı və sənaye məhsuluna çevrilməsi əlavə dəyəri ölkə daxilində saxlaya bilər. Əczaçılıq layihələri isə uzunmüddətli perspektivdə dərman və tibbi məhsulların yerli istehsal imkanlarının genişlənməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Süni intellekt və rəqəmsal iqtisadiyyat: yeni iş yerləri necə dəyişə bilər?
10,8 milyard dollarlıq paketdə ən çox diqqət çəkən istiqamətlərdən biri süni intellekt və rəqəmsal iqtisadiyyatdır. Forumda Azərbaycan rəqəmsal iqtisadiyyatının inkişafı ilə bağlı əməkdaşlıq sənədi “Microsoft”la da imzalanıb. Həmçinin süni intellekt, innovasiya və rəqəmsal transformasiya forumun əsas müzakirə istiqamətlərindən biri olub.
Bu sahədə investisiyanın nəticəsi klassik zavoddan fərqli görünə bilər. Yeni iş yerləri proqramçı, məlumat analitiki, süni intellekt mütəxəssisi, kibertəhlükəsizlik mütəxəssisi, mühəndis və digər yüksək ixtisaslı kadrlara tələbi artıra bilər. Deməli, investisiyanın bir hissəsi gələcəkdə əmək bazarında tələb olunan peşələrin dəyişməsinə də təsir göstərə bilər.
10,8 milyard dollar neçə iş yeri yaradacaq?
Burada mühüm bir məqam var: hazırda bütün 10,8 milyard dollarlıq layihələr üzrə vahid və təsdiqlənmiş yeni iş yeri sayı açıqlanmayıb. Ona görə “10,8 milyard dollar 100 min iş yeri yaradacaq” kimi konkret rəqəm yazmaq düzgün olmaz. Amma İqtisadiyyat Nazirliyi bu miqyasda investisiyaların iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə, yeni texnologiyaların tətbiqinə, əlavə dəyərin və məşğulluğun artırılmasına töhfə verəcəyini bildirir.
Burada əsas gözlənti yalnız layihənin özündə çalışanlarla bağlı deyil.
Məsələn, yeni zavod: işçi – xammal – nəqliyyat – logistika – servis – qablaşdırma – satış – ixrac zəncirində əlavə fəaliyyət yarada bilər. Yəni bir investisiyanın məşğulluq effekti yalnız müəssisənin ştat cədvəli ilə ölçülmür.
Bəs sadə vətəndaş nə qazanacaq?
10,8 milyard dolların vətəndaş üçün nəticəsi birbaşa “hər adama pul veriləcək” formasında olmayacaq.
Əsas mümkün təsirlər beş istiqamətdədir.
Birincisi – iş yerləri. Yeni müəssisələr və layihələr əmək bazarında əlavə tələbat yarada bilər.
İkincisi – gəlirlər. Yüksək məhsuldarlıq və yeni sahələrin yaranması müəyyən peşələr üzrə əməkhaqqına tələbi artıra bilər.
Üçüncüsü – yerli istehsal. Əgər kənd təsərrüfatı, tekstil, əczaçılıq və digər məhsullar Azərbaycanda daha çox istehsal olunarsa, idxaldan asılılıq müəyyən məhsul qruplarında azala bilər.
Dördüncüsü – regionların inkişafı. Mingəçevir, Ağdam, Laçın, Kəlbəcər və digər bölgələrdə iqtisadi fəaliyyətin artması iş və xidmət imkanlarını genişləndirə bilər.
Beşincisi – yeni texnologiyalar. Süni intellekt, rəqəmsal xidmətlər və avtomatlaşdırma biznesin məhsuldarlığına və yeni peşələrin yaranmasına təsir göstərə bilər.
Amma 10,8 milyard dollar hələ ölkəyə daxil olmuş pul deyil
Xəbərin ən vacib tərəflərindən biri də budur. 10,8 milyard dollar artıq dövlət büdcəsinə daxil olmuş vəsait deyil. Bu məbləğ forum çərçivəsində imzalanmış sənədlərin əhatə etdiyi investisiya layihələrinin ümumi dəyəridir.
Layihələrin real iqtisadi nəticəsi onların hansı müddətdə və hansı həcmdə həyata keçirilməsindən asılı olacaq. Euronews da forumdan sonra əsas suallardan birinin məhz müzakirə edilən milyardlarla dollarlıq layihələrin real icraya çevrilməsi olduğunu vurğulayır. Başqa sözlə, imza başlanğıcdır, zavodun tikilməsi və istehsalın başlaması isə nəticədir.
Azərbaycan artıq nə qədər xarici investisiya cəlb edir?
Azərbaycan Mərkəzi Bankının məlumatına görə, 2026-cı ilin ilk altı ayında ölkə iqtisadiyyatına 3 milyard dollardan çox birbaşa xarici investisiya cəlb edilib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 13,8 faiz artım deməkdir. Bu rəqəm 10,8 milyard dollarlıq forum paketinin nə qədər böyük olduğunu da göstərir.
Lakin burada da müqayisəni ehtiyatla aparmaq lazımdır: 3 milyard dollar faktiki ilk yarımil FDI göstəricisidir, 10,8 milyard dollar isə forumda nəzərdə tutulan layihələrin ümumi dəyəridir. Bunlar eyni göstərici deyil.
Əsas məsələ: 10,8 milyard dollar Azərbaycanda nə dəyişəcək?
Azərbaycanın qarşısında indi iki mərhələ var.
Birinci mərhələ – kapitalı cəlb etmək.
İkinci və daha vacib mərhələ – kapitalı real istehsala, texnologiyaya, ixraca və yeni iş yerlərinə çevirmək.
Əgər layihələr planlaşdırıldığı kimi həyata keçirilərsə, 10,8 milyard dollarlıq paket Azərbaycan iqtisadiyyatında neftdən kənar sahələrin genişlənməsinə, yeni istehsal zəncirlərinin yaranmasına və regionlarda iqtisadi aktivliyin artmasına şərait yarada bilər.
Amma vətəndaş üçün əsas göstərici imzalanan müqavilələrin sayı və dollarla məbləği deyil.
Əsas göstəricilər bunlar olacaq: neçə zavod tikildi, neçə iş yeri yaradıldı, nə qədər məhsul Azərbaycanda istehsal olundu, nə qədər məhsul ixrac edildi və bunun nəticəsində insanların gəlirlərinə nə qədər təsir göstərdi.
Yəni 10,8 milyard dolların əsl qiyməti sənəddə yox, layihələr işə düşəndə bilinəcək.
“Analitik” Təhlil Mərkəzi
