Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov İrana səfər edib. Onun Tehrana gəlişi ABŞ və İsrail ilə İran arasında gərginliyin davam etdiyi, Hörmüz boğazında gəmiçilik təhlükəsizliyi və enerji daşımaları ilə bağlı risklərin artdığı bir vaxta təsadüf edir.
Azpost.info bildirir ki, Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin əvvəlcədən açıqladığı məlumata görə, Lavrovun İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi və prezident Məsud Pezeşkianla görüşləri nəzərdə tutulub. Danışıqlarda regional böhranla yanaşı, Moskva ilə Tehran arasında strateji tərəfdaşlığın möhkəmləndirilməsi də müzakirə olunacaq.
Səfər təkcə iki ölkənin münasibətləri baxımından deyil, Yaxın Şərqdə qüvvələr balansı və beynəlxalq enerji bazarı üçün də əhəmiyyət daşıyır.
İran ətrafında müharibə riski
Lavrovun səfərinin əsas mövzularından biri İran ətrafındakı vəziyyət və gərginliyin azaldılması yolları olacaq. Rusiya tərəfi danışıqlarda regional böhranın diplomatik həlli məsələsinə xüsusi diqqət ayrılacağını bildirib. Moskva özünü böhranın siyasi yolla həllini dəstəkləyən tərəf kimi təqdim edir. Lakin Rusiyanın Tehrana səfərinin avtomatik olaraq ABŞ ilə İran arasında vasitəçilik missiyası daşıdığını söyləmək olmaz. Rəsmi açıqlamalarda əsas diqqət regional vəziyyətə və ikitərəfli münasibətlərə yönəldilib.
Hörmüz boğazı və neft bazarı
Danışıqların mühüm istiqamətlərindən biri Hörmüz boğazı ətrafında yaranmış vəziyyət ola bilər. Bu marşrut dünya enerji təchizatı üçün strateji əhəmiyyət daşıyır və burada gəmiçiliyin pozulması neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz tədarükünə təsir göstərir. Reuters-in oktyabrın 18-də yaydığı məlumata görə, İran ABŞ-a Hörmüz boğazının yeddi gün ərzində açılması ilə bağlı təklifinin qüvvədə olduğunu bildirib. Tehran bunun üçün ABŞ-ın limanlara tətbiq etdiyi blokadanın aradan qaldırılması, İran neftinə qarşı sanksiyaların ləğvi və regional hərbi əməliyyatların dayandırılması kimi şərtlər irəli sürür. Vaşinqtonla Tehran arasında əsas fikir ayrılıqlarından biri isə İranın nüvə proqramı məsələsidir.
Bu şəraitdə Moskva ilə Tehran arasında mümkün müzakirələr böhranın diplomatik həlli və regionda gəmiçilik təhlükəsizliyi məsələlərini əhatə edə bilər.
Rusiya İranı nə qədər dəstəkləyə bilər?
Rusiya ilə İran son illərdə siyasi, iqtisadi və hərbi sahələrdə əməkdaşlığı genişləndirib. 2025-ci ilin yanvarında iki ölkə arasında hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq müqaviləsi imzalanıb. Sənəd müdafiə, təhlükəsizlik, enerji, ticarət və nəqliyyat sahələrində əlaqələrin inkişafını nəzərdə tutur. Ancaq bu müqavilə qarşılıqlı müdafiə öhdəliyi yaratmır. Buna görə də Moskva ilə Tehran arasında strateji tərəfdaşlığın mövcudluğu Rusiyanın İran uğrunda birbaşa müharibəyə qoşulacağı anlamına gəlmir. Lavrovun səfəri tərəflərə mövcud razılaşmaların icrasını nəzərdən keçirmək, siyasi koordinasiyanı gücləndirmək və gələcək addımları müzakirə etmək imkanı yaradır.
Enerji, ticarət və nəqliyyat layihələri
Rusiya XİN-in açıqlamasında ticarət-iqtisadi və investisiya əməkdaşlığı, həmçinin birgə nəqliyyat-logistika və enerji layihələri ayrıca qeyd olunub. Bu istiqamətdə müzakirələr iki ölkənin Qərb sanksiyaları şəraitində iqtisadi əlaqələrini genişləndirmək marağı ilə bağlıdır. Nəqliyyat dəhlizləri və logistika marşrutları isə həm Rusiya, həm İran, həm də daha geniş region üçün əhəmiyyət daşıyır. Tərəflərin BMT-də koordinasiyanı artırması, BRICS, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı və Avrasiya İqtisadi İttifaqı çərçivəsində əməkdaşlığı genişləndirməsi də gündəlikdə yer alır.
Lavrovun Bəhreyndən Tehrana gəlməsi nə deməkdir?
Səfərin diqqət çəkən məqamlarından biri onun regional diplomatik təmaslar fonunda baş tutmasıdır. Lavrov oktyabrın 18-də Bəhreyndə Körfəz Ərəb Dövlətlərinin Əməkdaşlıq Şurası ilə görüşlərdə iştirak edib. Həmin görüşlərdə Körfəz ölkələri Rusiyadan İrana təsir göstərməsini və region dövlətlərinə hücumların dayandırılması üçün rol oynamasını istəyiblər. Bu kontekst Moskvanın mürəkkəb diplomatik mövqeyini göstərir: Rusiya bir tərəfdən İranla strateji əlaqələrini qorumağa çalışır, digər tərəfdən isə Körfəz ölkələri ilə münasibətləri və regional təhlükəsizlik məsələlərini nəzərə alır.
Lavrov Bəhreyndə Körfəzdə kollektiv təhlükəsizlik və birbaşa dialoq ideyasını da gündəmə gətirib. Bu səbəbdən Tehrandakı görüşlərdə regional təhlükəsizlik arxitekturası və böhranın qarşısının alınması məsələlərinin müzakirəsi də gözləniləndir.
Bu səfər Azərbaycana necə təsir edə bilər?
Rusiya-İran münasibətlərində mümkün dəyişikliklər Azərbaycan üçün də əhəmiyyətlidir. Regionda hərbi gərginliyin artması enerji qiymətlərinə, Xəzərdən və Cənubi Qafqazdan keçən nəqliyyat marşrutlarına, eləcə də sərhədyanı təhlükəsizliyə təsir göstərə bilər. Əksinə, diplomatik təmaslar gərginliyin azalmasına və ticarət-nəqliyyat əlaqələrinin daha sabit işləməsinə şərait yarada bilər. Lakin bu nəticələr danışıqların yekunlarından və tərəflərin sonrakı addımlarından asılı olacaq.
Nəticə etibarilə, Lavrovun Tehrana səfəri üç əsas məqsəd ətrafında cəmlənir: İran ətrafındakı böhranı müzakirə etmək, Rusiya-İran strateji tərəfdaşlığını möhkəmləndirmək və enerji, ticarət, nəqliyyat sahələrində əməkdaşlığı davam etdirmək. Görüşlərin konkret nəticələri isə tərəflərin açıqlamalarından sonra daha aydın olacaq.
Nadir Talıblı