Çində aparılan araşdırma ət istehlakı ilə yaşlı qadınların uzunömürlülüyü arasında əlaqə olduğunu üzə çıxarıb. Lakin nəticələr bədən çəkisindən asılı olub.
Çinli alimlər 80 yaşdan yuxarı insanların məlumatlarını araşdırarkən müəyyən ediblər ki, ət yeyən qadınlar arasında 100 yaşına çatanların payı vegetarianlarla müqayisədə daha yüksək olub. Bununla belə, tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, bu nəticələr ətin özünün insan ömrünü uzatdığını sübut etmir.
Azpost.info bildirir ki,, bu barədə Science Alert jurnalı məlumat yayıb.
Araşdırma nəyi üzə çıxarıb?
Alimlər Çin Sağlam Uzunömürlülük Tədqiqatında iştirak etmiş 5203 nəfərin məlumatlarını təhlil ediblər. Onların hamısının yaşı 80-dən yuxarı olub. İştirakçılardan 1459-u 100 yaşına çatıb, 3744 nəfər isə bu yaşa çatmadan vəfat edib.
Tədqiqatçılar müəyyən qidalanma növlərinin uzunömürlülüklə əlaqəsini araşdırmaq üçün iştirakçıların qida vərdişlərini və həyat tərzinin digər xüsusiyyətlərini müqayisə ediblər.
Məlum olub ki, qadınlar arasında ət istehlakı vegetarian qidalanma ilə müqayisədə 100 yaşına çatmaq ehtimalının daha yüksək olması ilə əlaqəlidir. Kişilərdə isə statistik baxımdan əhəmiyyətli belə bir əlaqə aşkarlanmayıb.
Lakin bu nəticələr ətdən imtinanın ömrü qısaltdığı anlamına gəlmir. Araşdırma qidalanma ilə uzunömürlülük arasında əlaqə müəyyən etsə də, bu əlaqənin birbaşa səbəbini ortaya qoymayıb.
Bədən çəkisi niyə mühüm rol oynayır?
Araşdırmanın əsas xüsusiyyətlərindən biri bədən kütləsi indeksi ilə bağlıdır. Fərq xüsusilə çəkisi normadan aşağı olan qadınlar arasında nəzərə çarpıb.
Bu qrupa daxil olan və hər gün ət yeyən qadınların 100 yaşına çatmaq ehtimalı vegetarianlarla müqayisədə 44 faiz yüksək olub. Normal və ya artıq çəkili qadınlarda isə oxşar əlaqə aşkarlanmayıb.
Yaşlı insanlarda çəkinin normadan aşağı olması qidalanma çatışmazlığının, əzələ kütləsinin azalmasının və ya digər sağlamlıq problemlərinin göstəricisi ola bilər. İnsan kifayət qədər kalori və zülal qəbul etmirsə, qida məhsullarının bütöv qruplarını rasiondan çıxarmaq orqanizmin zəruri maddələrlə təminatını çətinləşdirə bilər.
Alimlər həmçinin “piylənmə paradoksu” adlandırılan məqama diqqət çəkiblər. Bəzi araşdırmalarda bədən çəkisi daha yüksək olan yaşlı insanların sağqalma göstəriciləri daha yaxşı olub. Halbuki gənclərdə artıq çəki çox vaxt sağlamlıq risklərinin artması ilə əlaqələndirilir.
Bu, yaşlı insanların məqsədli şəkildə kökəlməli olduğu demək deyil. Orqanizmin ümumi vəziyyəti, əzələ və piy toxumalarının nisbəti, eləcə də insanın fərdi sağlamlıq xüsusiyyətləri əhəmiyyət daşıyır.
100 yaşına çatmaq üçün mütləq ət yemək lazımdırmı?
Araşdırma ətin uzunömürlülük üçün hamıya zəruri olduğunu və ya vegetarian qidalanmanın mütləq ömrü qısaltdığını göstərməyib. Xüsusilə, ət yeməyən, lakin rasionuna balıq, yumurta və ya süd məhsulları daxil edən insanlarla ət yeyənlər arasında 100 yaşına çatmaq ehtimalı baxımından ciddi fərq aşkarlanmayıb.
Bu nəticə göstərir ki, yalnız konkret məhsul deyil, bütün qidalanma rasionunun tam və balanslı olması da vacibdir. Yaşlılıq dövründə orqanizm kifayət qədər kalori, zülal, kalsium və digər qida maddələri almalıdır.
Bitki mənşəli qidalanmanın da sağlamlıq baxımından üstünlükləri ola bilər. Əvvəlki araşdırmalarda əsasən bitki mənşəli məhsullardan ibarət rasionun bəzi ürək-damar xəstəlikləri, ikinci tip diabet və piylənmə riskinin aşağı olması ilə əlaqəli olduğu göstərilib.
Burada çox şey ətin əvəzinə hansı məhsulların istifadə edilməsindən asılıdır. Sadəcə ətdən imtina etmək balanslı qidalanmaya zəmanət vermir.
Zülal sağlam qocalmaya necə təsir edir?
Yaş artdıqca orqanizm üçün əzələ kütləsini qorumaq çətinləşir. Halbuki əzələlərin vəziyyəti insanın hərəkət qabiliyyəti və gündəlik işlərini müstəqil şəkildə yerinə yetirməsi ilə birbaşa bağlıdır. Zülal əzələlərin qorunması və bərpası üçün vacibdir. Onu təkcə ətdən deyil, balıqdan, yumurtadan, süd məhsullarından, paxlalılardan və qoz-fındıqdan da almaq mümkündür.
Bununla belə, sağlam qocalma üçün optimal zülal miqdarı elmi müzakirə mövzusu olaraq qalır. Müxtəlif orqanizmlər üzərində aparılan bəzi təcrübələr zülal qəbulunun məhdudlaşdırılmasının qocalma proseslərinə təsir göstərə biləcəyini irəli sürür. Lakin yaşlı insanlara zülal istehlakını azaltmağı tövsiyə etmək üçün bu məlumatlar kifayət deyil.
Alimlər qidalanma məhdudiyyətlərinin mümkün risklərinə də diqqət çəkirlər. Bəzi araşdırmalarda vegetarianlarda sümük sınıqları riskinin daha yüksək olduğu müəyyən edilib. Mümkün səbəblər arasında kalsium və zülal çatışmazlığı göstərilsə də, qidalanma növünün sınıq riskinə birbaşa təsiri hələ də müzakirə olunur.
Alimlər niyə uzunömürlülük üçün universal resept vermirlər?
Araşdırmanın müəyyən məhdudiyyətləri var. Alimlər iştirakçıların qidalanmasını artıq yaşlı dövrdə qiymətləndiriblər və onların bütün həyatları boyunca qida vərdişlərində baş verən dəyişiklikləri tam bərpa edə bilməyiblər.
Qidalanmaya dişlərin vəziyyəti, qidanı çeynəmək qabiliyyəti, xroniki xəstəliklər və digər amillər təsir göstərə bilər. Buna görə qidalanmadakı fərqlərin müəyyən hissəsinin iştirakçıların öz sağlamlıq vəziyyəti ilə bağlı olması istisna edilmir.
Bundan başqa, ömür uzunluğu fiziki aktivlik, yuxunun keyfiyyəti, irsiyyət, tibbi yardıma çıxış və sosial şərait də daxil olmaqla çoxsaylı amillərdən asılıdır. Araşdırmanın əsas nəticəsi 80 yaşdan yuxarı hər kəsin ət yeməli olması deyil. Alimlər vurğulayırlar ki, orqanizmin ehtiyacları yaş artdıqca dəyişir və kifayət qədər qidalanma xüsusi əhəmiyyət qazanır.
N.Talıblı