Azərbaycanda aqroparkların xarici mütəxəssisləri işə cəlb etməsi üçün yeni imkanların yaradılması təklif olunur. Milli Məclisin Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitəsində müzakirəyə çıxarılan qanun layihəsinə əsasən, müəyyən şərtlərlə aqronomlar, bağçılıq mütəxəssisləri və baytar həkimlər üçün iş icazəsinin alınması tələb olunmaya bilər.
Dəyişiklik kənd təsərrüfatında ixtisaslı kadrların cəlb edilməsini asanlaşdıra bilər. Ancaq əsas sual budur: xarici mütəxəssislər fermerlərin məhsuldarlığını artırmağa və ərzaq istehsalını yaxşılaşdırmağa nə dərəcədə kömək edəcək, yerli mütəxəssislər üçün hansı imkanlar yaranacaq?
İş icazəsi ilə bağlı hansı dəyişiklik təklif olunur?
Oktyabrın 20-də açıqlanan məlumata görə, Miqrasiya Məcəlləsinə təklif edilən dəyişiklik aqroparkların rezidentləri tərəfindən işə cəlb olunan, müvafiq sahədə təcrübəsi olan əcnəbi aqronomları, bağçılıq mütəxəssislərini və baytar həkimləri əhatə edir. Aqropark rezidenti hüquqi şəxs olduqda onun rəhbəri və müavinləri də layihədə nəzərdə tutulan şəxslər sırasındadır.
Təklifə əsasən, bu şəxslər üçün 2027-ci il yanvarın 1-dən 2032-ci il yanvarın 1-dək müvəqqəti yaşamaq icazəsi və iş icazəsi ilə bağlı istisnanın tətbiqi nəzərdə tutulur. Bu, bütün xarici aqronom və baytarlara avtomatik güzəşt verilməsi demək deyil: qayda konkret olaraq aqropark rezidenti tərəfindən cəlb edilən və müvafiq təcrübəsi olan mütəxəssislərə aid edilir.
Azərbaycana hansı mütəxəssislər lazım ola bilər?
Xarici kadrların cəlb edilməsi yalnız aqronom və baytar adları ilə məhdudlaşmamalıdır. Kənd təsərrüfatında əsas ehtiyac konkret istehsal problemlərini həll edə bilən mütəxəssislərlə bağlıdır. Aqronomlar torpağın vəziyyətinin qiymətləndirilməsi, düzgün əkin növünün seçilməsi, gübrələmə, suvarma rejimi, bitki xəstəlikləri və məhsuldarlığın artırılması istiqamətlərində dəstək verə bilərlər. Müasir suvarma texnologiyaları, istixana təsərrüfatı və torpaq analizləri üzrə təcrübə xüsusilə faydalı ola bilər. Bağçılıq mütəxəssisləri meyvə bağlarının salınması, budama, bitkilərin qidalanması, məhsulun keyfiyyəti və yığımsonrası saxlanma məsələlərində biliklərini tətbiq edə bilərlər. Bu, meyvə-tərəvəz istehsalında itkilərin azaldılması və məhsulun bazara daha keyfiyyətli çıxarılması baxımından əhəmiyyətlidir. Baytar həkimlər heyvan xəstəliklərinin profilaktikası, sürülərin sağlamlığının qorunması, diaqnostika, peyvəndləmə və təsərrüfatlarda baytarlıq nəzarətinin gücləndirilməsi sahəsində töhfə verə bilərlər. Heyvan xəstəliklərinin vaxtında aşkarlanması fermerin iqtisadi itkilərini azaltmağa da kömək edə bilər.
Bununla belə, hansı ixtisaslar üzrə real kadr çatışmazlığının daha kəskin olduğu barədə rəsmi məlumat və tələbat göstəriciləri açıqlanmadan xarici mütəxəssislərə ehtiyacın miqyasını dəqiq qiymətləndirmək mümkün deyil.
Fermer və ərzaq istehsalçısı nə qazana bilər?
Xarici mütəxəssisin cəlb edilməsinin əsas faydası onun pasportundan deyil, gətirdiyi bilik və təcrübədən asılı olacaq. Məsələn, aqronom təsərrüfatda suvarma və gübrələmə sistemini optimallaşdıraraq su və gübrə sərfini azaltmağa kömək edə bilər. Bağçılıq üzrə mütəxəssis məhsulun keyfiyyətini və saxlanma müddətini yaxşılaşdıran üsullar tətbiq edə bilər. Baytar isə xəstəliklərin qarşısının alınması və heyvanların sağlamlığının qorunması ilə təsərrüfatın itkilərini azalda bilər.
Belə nəticələr əldə olunarsa, istehsal xərclərinə, məhsuldarlığa və ərzaq təklifinə müsbət təsir mümkündür. Lakin bu, avtomatik baş verməyəcək. Nəticə mütəxəssisin ixtisasından, təsərrüfatın texniki imkanlarından, maliyyələşmədən və tövsiyələrin praktikada tətbiqindən asılıdır.
Xarici mütəxəssislərin işə cəlb edilməsi ərzaq qiymətlərinin dərhal ucuzlaşacağı anlamına da gəlmir. Bunun üçün istehsal və logistika xərclərində real azalma, rəqabət və məhsul təklifində artım olmalıdır.
Yerli aqronom və baytarlar üçün təhlükə, yoxsa fürsət?
İş icazəsi prosedurunun sadələşdirilməsi yerli mütəxəssislər üçün rəqabəti artıra bilər. Xüsusilə, xarici kadrlar daha yüksək maaş və ya daha əlverişli şərtlərlə işə götürülərsə, yerli mütəxəssislərin imkanları ilə bağlı suallar yarana bilər. Ancaq düzgün qurulan əməkdaşlıq yerli kadrlar üçün yeni imkanlar da açır. Xarici mütəxəssislərlə birgə iş təcrübə mübadiləsinə, müasir texnologiyaların öyrənilməsinə, yerli mütəxəssislərin ixtisasartırmasına və daha yüksək məhsuldarlıq standartlarının tətbiqinə şərait yarada bilər.
Burada əsas məsələ xarici kadrların yalnız hazır işçi qüvvəsi kimi deyil, bilik və təcrübə gətirən mütəxəssislər kimi cəlb edilməsidir. Aqroparklar yerli aqronom və baytarların təlimini, birgə işləməsini və peşəkar inkişafını təmin etsələr, dəyişiklik uzunmüddətli fayda verə bilər.
Nəticə necə ölçülməlidir?
Yeni qaydanın effektivliyini yalnız Azərbaycana neçə xarici mütəxəssisin gəldiyi ilə qiymətləndirmək kifayət deyil. Əsas göstəricilər məhsuldarlığın dəyişməsi, istehsal xərcləri, heyvan xəstəliklərindən yaranan itkilər, məhsulun keyfiyyəti və yerli kadrların peşəkar inkişafı olmalıdır. Eyni zamanda, xarici mütəxəssislərin hansı aqroparklar tərəfindən, hansı ixtisaslar üzrə və hansı nəticələr əldə etmək məqsədilə cəlb edildiyi barədə şəffaf məlumatın olması vacibdir.
Əsas məsələ xarici kadrların sayını artırmaq deyil, onların təcrübəsini yerli kənd təsərrüfatının inkişafına çevirməkdir. Bu baş tutarsa, dəyişiklik fermerlərə, ərzaq istehsalına və yerli mütəxəssislərin bacarıqlarının inkişafına fayda verə bilər.