Azərbaycan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi və qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində atılan addımlar öz real bəhrəsini verməkdədir. İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin (İİTKM) təqdim etdiyi “İxrac icmalı”nın 2026-cı ilin iyul sayına dair rəsmi hesabatı ölkəmizin aqrar və aqrar-sənaye ixracında ciddi bir “bum” yaşandığını ortaya qoyur.
2026-cı ilin birinci yarısında (yanvar-iyun) qeyri-neft ixracının strukturunda kənd təsərrüfatı mənşəli məhsulların çəkisi və artım sürəti xüsusilə diqqət çəkir.
Aqrar ixracda yeni rekord: 760 milyon dollara yaxın gəlir
Son rəsmi rəqəmlərə əsasən, 2026-cı ilin ilk 6 ayında Azərbaycanın qeyri-neft sektoru üzrə ixracı ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 16.9% artaraq 1.8 milyard ABŞ dollarına çatıb. Bu nəhəng rəqəmin formalaşmasında əsas hərəkətverici qüvvə məhz aqrar sektor olub:
Aqrar məhsulların ixracı: 23.9% artaraq 563.9 milyon ABŞ dolları təşkil edib.
Aqrar-sənaye məhsullarının ixracı: 35.3% artaraq 195.9 milyon ABŞ dollarına yüksəlib.
Ümumi birgə ixrac: Aqrar və aqrar-sənaye məhsullarının birgə ixracı illik müqayisədə 26.6% artaraq 759.8 milyon ABŞ dollarına bərabər olub. Bu o deməkdir ki, Azərbaycanın ümumi qeyri-neft ixracı gəlirlərinin təxminən 42%-i məhz kənd təsərrüfatı və onun emal sahələrinin payına düşür.
Satışı ən çox artan məhsullar
Hesabat dövründə xarici bazarlara çıxarılan bəzi yeyinti və sənaye əhəmiyyətli aqrar məhsulların ixracında sözün əsl mənasında sıçrayış qeydə alınıb. Satış həcmi kəskin şəkildə artan əsas məhsullar bunlardır:
| Məhsulun Adı | Artım Sürəti (Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə) |
| Şəkər | 3.4 dəfə artım |
| Pambıq ipliyi | 2.1 dəfə artım |
| Bitki və heyvan mənşəli piylər/yağlar | 50% artım |
| Pambıq lifi | 26.3% artım |
| Çay | 19.4% artım |
| Meyvə-tərəvəz | 18.9% artım |
| Spirtli və spirtsiz içkilər | 2.9% artım |
Bu cədvəldə xüsusilə şəkər ixracının 3.4 dəfə, toxuculuq sənayemizin əsasını təşkil edən pambıq ipliyinin isə 2.1 dəfə artması daxili emal sənayesinin xarici bazarlarda rəqabətqabiliyyətliliyinin yüksəlməsinin bariz göstəricisidir.
Coğrafi şaxələndirmə və yeni bazarlar
Ekspertlər qeyd edirlər ki, kənd təsərrüfatı ixracının artmasında yalnız ənənəvi Rusiya və MDB bazarları deyil, həm də Yaxın Şərq və Avropa İttifaqı ölkələrinə çıxışın genişləndirilməsi mühüm rol oynayır. Xüsusilə ekoloji təmiz meyvə-tərəvəz, fındıq və emal olunmuş aqrar-sənaye məhsullarına (məsələn, bitki yağları və nar şirələri) qlobal tələbin artması Azərbaycan ixracatçılarının rəqabət gücünü artırıb.
2026-cı ilin ilk yarısının statistikası göstərir ki, neft hasilatının təbii şəkildə azalması fonunda qeyri-neft sektorunun, xüsusən də kənd təsərrüfatının bu dərəcədə böyüməsi ölkə iqtisadiyyatının “təhlükəsizlik balışını” daha da möhkəmləndirir. Aqrar və aqrar-sənaye ixracından əldə edilən 760 milyon dollara yaxın vəsait birbaşa kənd rayonlarında çalışan yüz minlərlə insanın rifahının yüksəlməsi və daxili valyuta bazarında sabitliyin qorunması deməkdir.
S.Abdulla
