Son illərdə Azərbaycanda bank kartları, mobil tətbiqlər və QR kod vasitəsilə ödənişlər gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Rəqəmsal ödəniş sistemlərinin genişlənməsi həm istehlakçıların davranışını dəyişdirir, həm də iqtisadiyyatın şəffaflaşmasına təsir göstərir.
Azpost.info xəbər verir ki, Azərbaycan Mərkəzi Bankının və bank sektorunun açıqladığı statistik məlumatlar nağdsız əməliyyatların həcminin son illərdə davamlı artdığını göstərir. Xüsusilə elektron ticarət, kommunal ödənişlər və market alış-verişində kartlardan istifadə əvvəlki illərlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlib.
Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) son rəsmi göstəricilərinə görə, ümumi kart əməliyyatlarında nağdsız ödənişlərin xüsusi çəkisi rəqəmsal kanalların inkişafı sayəsində tarixi rekord vuraraq 17,8%-dən 97%-ə yüksəlib. Cari ilin may ayında nağdsız ödənişlərin məbləği ötən ilin eyni ayı ilə müqayisədə 14% artaraq 8 milyard 680 milyon manat təşkil edib. Fevral ayında isə illik müqayisədə 15% artım (8,2 milyard manat) qeydə alınıb.
Son 5 ildə nağdsız dövriyyə təxminən 10 dəfə artaraq 7,46 milyard manatdan 72 milyard manatın üzərinə qalxıb. Ümumi ölkədaxili nağdsız ödənişlərin illik həcmi artıq 100 milyard manata yaxınlaşır.
Ölkədə tədavüldə olan ödəniş kartlarının sayı isə sürətlə artaraq 22,3 milyon ədədi ötüb. Ani Ödənişlər Sistemində (AÖS) əməliyyatların həcmi qısa müddətdə 87 milyon manatdan 940 milyon manata yüksəlib.
İqtisadçıların fikrincə, bunun əsas səbəblərindən biri bank xidmətlərinin rəqəmsallaşmasıdır. Bu gün əksər bank əməliyyatlarını mobil tətbiqlər vasitəsilə bir neçə dəqiqəyə həyata keçirmək mümkündür.
Nağdsız ödənişlərin artması vergidən yayınma hallarının azalmasına və maliyyə dövriyyəsinin daha şəffaf izlənilməsinə də kömək edir. Beynəlxalq Valyuta Fondunun (IMF) araşdırmalarında da rəqəmsal ödəniş sistemlərinin iqtisadiyyatın səmərəliliyini artırdığı vurğulanır.
Elektron ticarətin inkişafı da bu prosesə təkan verir. Pandemiyadan sonra internet üzərindən alış-veriş edən insanların sayı nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb. Artıq kiçik sahibkarlar belə məhsullarını sosial şəbəkələr və onlayn platformalar vasitəsilə satırlar. Nağdsız ödənişlərin böyük hissəsi, yəni 7,62 milyard manatı (87,8%-i) elektron ticarətin payına düşüb. POS-terminallar vasitəsilə isə 1 milyard 58 milyon manatlıq əməliyyat aparılıb.
Bununla yanaşı, kibertəhlükəsizlik məsələləri də aktuallığını qoruyur. Mütəxəssislər istifadəçilərə bank kartı məlumatlarını naməlum saytlarda paylaşmamağı, iki mərhələli identifikasiyadan istifadə etməyi və şübhəli keçidlərə daxil olmamağı tövsiyə edirlər.
İqtisadçılar hesab edirlər ki, yaxın illərdə rəqəmsal ödənişlərin payı daha da artacaq. Süni intellekt, biometrik identifikasiya və rəqəmsal maliyyə texnologiyalarının inkişafı bank xidmətlərini daha sürətli və təhlükəsiz edəcək. Bu isə həm biznesin inkişafına, həm də ölkə iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətinin yüksəlməsinə müsbət təsir göstərəcək.
S.Abdulla
