Azərbaycanın dəmir yolu şəbəkəsi ölkənin müxtəlif istiqamətlərini əhatə etsə də, bir sıra sərnişin marşrutları hələ də bərpa olunmayıb. Pandemiya dövründə dayandırılan qatarların hərəkətinin nə vaxt yenidən təşkil ediləcəyi, mövcud dizel qatarlarından niyə daha geniş istifadə olunmadığı və ayrı-ayrı stansiyalarda dayanacaqların niyə təmin edilmədiyi suallar doğurur.
Azpost.info bildirir ki, nəqliyyat üzrə ekspert Rauf Ağamirzəyev bu məsələlərə diqqət çəkərək Azərbaycanın dəmir yolu infrastrukturunun sərnişinlər üçün real nəqliyyat imkanlarına çevrilməsinin vacibliyini vurğulayıb.
Azərbaycanın 2 133 kilometrlik dəmir yolu şəbəkəsi
Ekspertin paylaşımına görə, Azərbaycanın dəmir yollarının istismar uzunluğu 2 133,07 kilometrdir. Şəbəkə ölkənin şimal, cənub, qərb və şimal-qərb istiqamətlərini əhatə edir. Əsas magistral xətlərin bir hissəsi elektrikləşdirilib, digər sahələrdə isə dizel dartısından istifadə olunur.
Ölkənin dəmir yolu xətləri müxtəlif dövrlərdə istifadəyə verilib:
- Bakı–Böyük Kəsik – 1883-cü il;
- Bakı–Dərbənd, şimal istiqaməti – 1900-cü il;
- Ələt–Culfa, Naxçıvan istiqaməti – 1941-ci il;
- Bakı–Astara, cənub istiqaməti – 1941-ci il;
- Yevlax–Xankəndi – 1942-ci il, Ağdam–Xankəndi sahəsi isə 1977-ci ildə;
- Yevlax–Balakən – 1985-ci il;
- Ləki–Qəbələ – 2021-ci il.
Ləki–Qəbələ xəttində sərnişin daşımalarına 2023-cü ildə başlanılıb.
R.Ağamirzəyevin diqqət çəkdiyi əsas məqam ondan ibarətdir ki, dəmir yolu infrastrukturunun mövcudluğu bütün istiqamətlərdə sərnişin qatarlarının işləməsi demək deyil.
Pandemiyadan əvvəl işləyən qatarlar niyə bərpa olunmur?
Ekspert xatırladır ki, pandemiyadan əvvəl Bakı–Ağstafa–Qazax, Bakı–Köçərli–Balakən, Bakı–Astara–Horadiz və Bakı–Böyük Kəsik istiqamətlərində sərnişin qatarları hərəkət edirdi. 2020-ci il martın 24-də dayandırılan bir sıra reyslər isə indiyədək bərpa olunmayıb. Hazırda sərnişin əlaqələri əsasən Bakı–Qazax, Bakı–Qəbələ və Gəncə–Qəbələ istiqamətləri ilə məhdudlaşır.
R.Ağamirzəyev hesab edir ki, bu vəziyyət ölkədaxili mobillik baxımından ciddi suallar yaradır. Qatarlar bölgələr arasında sərnişin daşınmasını təmin etməklə yanaşı, avtomobil nəqliyyatına alternativ yarada, bəzi istiqamətlərdə səfərləri daha əlçatan edə bilər.
Bakı–Astara xətti nə vaxt sərnişinlərə açılacaq?
Ekspert Azərbaycan Dəmir Yollarının (ADY) Bakı–Astara dəmir yolunun yenidən qurulmasının 2028-ci ilədək başa çatdırılması ilə bağlı açıqlamasına da diqqət çəkib. Onun fikrincə, infrastrukturun yenilənməsinin başa çatması həmin il sərnişin qatarlarının mütləq hərəkətə başlayacağı anlamına gəlmir. Buna görə də cənub istiqamətində sərnişindaşımaların nə vaxt bərpa ediləcəyi ilə bağlı konkret planın açıqlanması vacibdir. Bu məsələ xüsusilə Bakı ilə cənub bölgələri arasında dəmir yolu əlaqəsinin yenidən qurulmasını gözləyən sərnişinlər üçün əhəmiyyətlidir.
Dizel qatarlarından niyə istifadə olunmur?
Rauf Ağamirzəyev mövcud dizel qatarlarının imkanlarından istifadə məsələsini də gündəmə gətirib. Onun paylaşımında qeyd olunur ki, son sifarişlə alınan dörd dizel qatarı elektrikləşdirilməmiş sahələr üçün nəzərdə tutulsa da, hazırda tam elektrikləşdirilmiş xətdə işləyir. Ekspertin diqqət çəkdiyi beş vaqonlu, 107 metr uzunluğundakı Stadler FLIRT dizel qatarlarının maksimal sürəti saatda 160 kilometr, istismar sürəti isə saatda 140 kilometrdir. Hər qatar 270 oturacaqla təchiz olunub.
Təbii ki, qatarın texniki imkanları onun istənilən dəmir yolu xəttində həmin sürətlə hərəkət edə biləcəyi demək deyil. Faktiki sürət yolun vəziyyətindən, infrastrukturun texniki xüsusiyyətlərindən və təhlükəsizlik tələblərindən asılıdır. Bununla belə, ekspert hesab edir ki, mövcud qatar parkının ölkənin şimal-qərb və cənub istiqamətlərində sərnişindaşımaların bərpası üçün istifadəsi məsələsi aydınlaşdırılmalıdır.
Təmir işləri sərnişin daşımalarını tam dayandırmalıdırmı?
R.Ağamirzəyevin fikrincə, dəmir yolu xətlərinin təmiri sərnişin daşımalarının uzun müddətə tam dayandırılmasını mütləq tələb etmir. Bir sıra ölkələrdə təmir işləri mərhələlərlə aparılır, hərəkət müəyyən saatlarda məhdudlaşdırılır və texniki imkanlar daxilində sərnişinlərlə yükdaşımaların davamlılığı qorunur. Ekspert qonşu Gürcüstanın təcrübəsinə də diqqət çəkərək Tbilisinin Batumi, Kutaisi, Zuqdidi, Poti və digər şəhər və yaşayış məntəqələri ilə dəmir yolu əlaqəsinin olduğunu xatırladır.
ADY-dən hansı suallara cavab gözlənilir?
Ekspertin paylaşımından irəli gələn əsas suallar bunlardır:
-Bakı–Astara və digər dayandırılmış istiqamətlər üzrə sərnişin qatarları nə vaxt bərpa olunacaq?
-Mövcud dizel qatarlarından Balakən, Xankəndi, Astara və Zəngilan istiqamətlərində istifadə imkanları qiymətləndirilirmi?
-Hacıqabul kimi stansiyalarda sərnişin qatarlarının dayanması niyə təmin edilmir?
-Hər bir istiqamət üzrə sərnişindaşımaların bərpası üçün konkret tarixlər və mərhələlər müəyyənləşdirilibmi?
Bu sualların cavablandırılması sərnişinlərin gözləntilərinin aydınlaşdırılması və dəmir yolu nəqliyyatının gələcək inkişafının qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Dəmir yolu yalnız yükdaşımalar və tranzit üçün deyil, ölkə vətəndaşlarının gündəlik hərəkəti üçün də vacib nəqliyyat vasitəsidir. İnfrastrukturun mövcudluğu sərnişin üçün real və əlçatan nəqliyyat əlaqəsinə çevrilməlidir.
S.Abdulla