Azərbaycanda avqustun 1-dən kartdan-karta (Card-to-Card) köçürmələrə tətbiq edilən yeni limitlər nağdsız ödəniş bazarında mühüm dəyişikliklər yaradıb. Yeni qaydalar ilk baxışdan adi bank əməliyyatlarının məhdudlaşdırılması kimi görünsə də, onların əsas məqsədi şəxsi bank kartlarından kommersiya fəaliyyəti üçün istifadənin qarşısını almaq, kölgə iqtisadiyyatını azaltmaq və maliyyə dövriyyəsini daha şəffaf etməkdir. Bununla belə, ekspertlər hesab edirlər ki, qərarın həm müsbət nəticələri, həm də keçid dövründə yarada biləcəyi problemlər var.
Yeni qaydalar nəyi dəyişir?
Yeni tələblərə əsasən, bir bank kartı üzrə gün ərzində maksimum 5 mədaxil və ya məxaric əməliyyatı, aylıq isə 20 min manatadək köçürmə limiti müəyyən edilib.
Bununla yanaşı şəxsin özünə məxsus müxtəlif bank kartları arasında köçürmələr, yaxın qohumlar arasında aparılan transferlər bu məhdudiyyətlərə daxil edilmir. Elektron pul kisələri ilə bağlı da dəyişiklik var. Bir şəxs manatla maksimum iki, xarici valyutada isə bir elektron cüzdandan istifadə edə biləcək.
Adi vətəndaşlar bu dəyişikliyi hiss edəcəklərmi?
Maliyyə ekspertlərinin fikrincə, əksər vətəndaşlar gündə beşdən çox fərqli şəxsə pul köçürmədiyi üçün yeni qaydalar onların gündəlik maliyyə əməliyyatlarına ciddi təsir göstərməyəcək. Bununla belə, bəzi hallarda müəyyən narahatlıqlar yarana bilər.
Məsələn, dostlar arasında ümumi hesabın bölüşdürülməsi, kirayə ödənişləri, ailə üzvləri və ya tanışlarla gün ərzində çoxsaylı kiçik köçürmələr gündəlik limitə yaxınlaşan şəxslər üçün əlavə çətinlik yarada bilər.
Ən böyük dəyişiklik kiçik biznes üçün olacaq
Yeni qaydalardan ən çox təsirlənəcək qrup şəxsi bank kartı vasitəsilə ödəniş qəbul edən kiçik sahibkarlar olacaq.
Buraya daxildir:
sosial şəbəkələrdə satış edənlər;
evdə tort və şirniyyat hazırlayanlar;
repetitorlar;
fərdi ustalar;
kiçik mağazalar;
bəzi taksi sürücüləri.
Əgər bu şəxslər fəaliyyətlərini şəxsi kart üzərindən qurublarsa, gündəlik əməliyyat limiti onların işini çətinləşdirə bilər.
Bu səbəbdən ekspertlər hesab edirlər ki, sahibkarlar tədricən, VÖEN qeydiyyatına keçəcək, biznes hesabı açacaq, POS-terminal və ya QR ödəniş sistemlərindən istifadə etməyə başlayacaqlar.
Yeni qaydaların məqsədi nədir?
Mütəxəssislərin fikrincə, əsas məqsəd vətəndaşların şəxsi kartlarını gizli biznes hesabı kimi istifadə etməsinin qarşısını almaqdır.
Qərarın hədəfləri bunlardır:
-kölgə iqtisadiyyatının azaldılması;
-vergidən yayınmanın qarşısının alınması;
-maliyyə əməliyyatlarının şəffaflaşdırılması;
-dələduzluq və qanunsuz pul dövriyyəsinin məhdudlaşdırılması.
Rəsmi gəlirini və köçürmələrin məqsədini sənədlərlə təsdiqləyə bilən şəxslər üçün isə bankların fərdi yanaşma tətbiq etməsi və müəyyən hallarda limitlərin artırılması mümkündür.
Qərar hansı problemləri yarada bilər?
Ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, yeni sistem keçid dövründə bəzi arzuolunmaz nəticələr də doğura bilər.
Nağd ödənişlər yenidən arta bilər
Bəzi kiçik sahibkarlar rəsmi qeydiyyata keçmək əvəzinə kartla ödənişi dayandıraraq yalnız nağd hesablaşmaya üstünlük verə bilərlər. Bu isə son illər genişləndirilən nağdsız ödəniş siyasətinə mənfi təsir göstərə bilər.
Qiymətlər arta bilər
Biznes hesabı, POS-terminal, vergi və bank komissiyaları əlavə xərc yaratdığı üçün bəzi sahibkarlar bu xərcləri məhsul və xidmətlərin qiymətinə əlavə edə bilərlər. Belə olan halda son yük yenə istehlakçının üzərinə düşə bilər.
Banklarda müraciətlər çoxala bilər
Limiti aşan və ya əməliyyatları müvəqqəti məhdudlaşdırılan şəxslərin banklara müraciəti arta bilər.
Bu isə növbələrin uzanmasına, sənədləşmə prosesinin artmasına, bəzi hallarda qanuni əməliyyatların yanlışlıqla riskli hesab edilməsinə səbəb ola bilər.
Kiçik onlayn bizneslər üçün risk
Instagram, TikTok və digər platformalarda fəaliyyət göstərən, aylıq gəliri yüksək olmayan ev biznesləri üçün rəsmi fəaliyyətə keçidin xərcləri əlavə maliyyə yükü yarada bilər. Bəzi ekspertlər hesab edirlər ki, bu səbəbdən kiçik sahibkarların bir hissəsi fəaliyyətini dayandıra və ya azalda bilər.
Qanunsuz alternativlər yarana bilər
Maliyyə bazarı üzrə mütəxəssislər başqa bir riskə də diqqət çəkirlər. Onların fikrincə, bəzi şəxslər limitdən yayınmaq üçün başqalarının bank kartlarından istifadə etməyə cəhd göstərə bilər. Belə hallar həm maliyyə təhlükəsizliyi, həm də dələduzluq riskləri baxımından əlavə problemlər yarada bilər.
Yeni sistem uzunmüddətli perspektivdə nə vəd edir?
İqtisadçıların ümumi qənaətinə görə, yeni limitlər ilk mərhələdə narahatlıqlar yaratsa da, uzunmüddətli perspektivdə biznes fəaliyyətinin daha şəffaf mühitə keçməsinə, vergi intizamının güclənməsinə və maliyyə sistemində nəzarətin artmasına xidmət edə bilər.
Bununla yanaşı, keçidin uğurlu olması üçün bankların çevik xidmət göstərməsi, sahibkarların məlumatlandırılması və qanuni fəaliyyət göstərən vətəndaşların əlavə bürokratik maneələrlə üzləşməməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
S.ABDULLA
