Son illərdə dünyada olduğu kimi Azərbaycanda da nağdsız ödənişlərin həcmi sürətlə artır. Bir vaxtlar yalnız iri şəhərlərdə və böyük ticarət mərkəzlərində istifadə olunan kart ödənişləri artıq rayonlarda, kiçik mağazalarda, hətta kənd təsərrüfatı məhsullarının satışında belə geniş yayılmağa başlayıb. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu proses təkcə vətəndaşların rahatlığı üçün deyil, həm də iqtisadiyyatın şəffaflaşması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azpost.info xəbər verir ki, son illərdə rəqəmsal ödəniş sistemlərinin inkişafı iqtisadi münasibətlərdə yeni mərhələ formalaşdırıb. Mobil bankçılıq, QR ödənişlər, elektron pul kisələri və onlayn ticarətin genişlənməsi nağd pul dövriyyəsinin azalmasına səbəb olub.
Beynəlxalq araşdırmalara görə, dünyanın ən nağdsız iqtisadiyyatlarından biri İsveç hesab olunur. Bu ölkədə gündəlik alış-verişlərin böyük hissəsi kart və mobil tətbiqlər vasitəsilə həyata keçirilir. Norveç, Finlandiya və Danimarka da rəqəmsal ödənişlərin geniş yayıldığı ölkələr sırasındadır.
Araşdırmalar göstərir ki, nağdsız ödənişlərin artması vergi daxilolmalarının yüksəlməsinə, kölgə iqtisadiyyatının azalmasına və biznes mühitinin daha şəffaf olmasına şərait yaradır. Dünya Bankının qiymətləndirmələrinə görə, rəqəmsal maliyyə xidmətlərinin inkişafı bir sıra ölkələrdə ÜDM artımına müsbət təsir göstərib.
Azərbaycanda vəziyyət necədir?
Azərbaycanda da son illərdə bu sahədə ciddi artım müşahidə olunur. Xüsusilə pandemiyadan sonra vətəndaşların onlayn ödənişlərə marağı xeyli yüksəlib. Marketlərdə, apteklərdə, yanacaqdoldurma məntəqələrində və xidmət sektorunda kartla ödəniş artıq adi hala çevrilib. Ekspertlər bildirirlər ki, nağdsız ödənişlərin genişlənməsi bizneslərin real dövriyyəsinin daha dəqiq uçotuna imkan yaradır. Bu isə dövlət büdcəsinə daxilolmaları artırmaqla yanaşı, iqtisadi statistikanın daha dəqiq formalaşdırılmasına kömək edir.
Maliyyə sahəsi üzrə ekspertlərin fikrincə, kiçik və orta sahibkarlar üçün POS-terminalların sayının artması və bank xidmətlərinin əlçatanlığının yüksəlməsi bu prosesə əlavə təkan verir.
Nağdsız ödənişlərin üstünlükləri təkcə dövlət və istehlakçılar üçün deyil, sahibkarlar üçün də hiss olunur. Nağd pulun daşınması və saxlanması ilə bağlı risklər azalır, əməliyyatlar daha sürətli həyata keçirilir və mühasibat uçotu sadələşir.
Bundan başqa, elektron ödənişlər müştəri davranışlarının təhlilinə imkan yaradır. Şirkətlər hansı məhsulların daha çox satıldığını, müştərilərin hansı saatlarda alış-veriş etdiyini daha dəqiq müəyyən edə bilirlər.
Qarşıda hansı çağırışlar var?
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, rəqəmsal ödənişlərin genişlənməsi ilə yanaşı kibertəhlükəsizlik məsələləri də aktuallaşır. Bank kartlarının qorunması, şəxsi məlumatların təhlükəsizliyi və onlayn fırıldaqçılıqla mübarizə daim diqqət mərkəzində saxlanılmalıdır.
Digər tərəfdən, regionlarda internet infrastrukturunun daha da inkişaf etdirilməsi və maliyyə savadlılığının artırılması vacib hesab olunur. Çünki rəqəmsal iqtisadiyyatın üstünlüklərindən tam istifadə etmək üçün əhalinin bütün təbəqələrinin bu sistemlərə çıxışı olmalıdır.
İqtisadçıların fikrincə, yaxın illərdə süni intellekt və rəqəmsal texnologiyaların maliyyə sektoruna daha çox inteqrasiyası nəticəsində nağdsız ödənişlərin payı daha da artacaq. Bu isə Azərbaycanın iqtisadiyyatında şəffaflığın yüksəlməsinə, biznes mühitinin inkişafına və rəqəmsal transformasiyanın sürətlənməsinə mühüm töhfə verəcək.
S.Abdulla
