Qlobal enerji bazarlarında neft qiymətləri növbəti dəfə hərəkətə keçib. Son bir neçə gündə müşahidə olunan artım tendensiyası dünya birjalarında əsas etalon markaların qiymətini yenidən yuxarı daşıyıb. Neft gəlirlərindən birbaşa asılı olan Azərbaycan iqtisadiyyatı və dövlət büdcəsi üçün bu dəyişikliklər hər zaman olduğu kimi, indi də həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Bəs hazırda birjalarda son vəziyyət necədir? Yaxın Şərqdəki gərginlik və qlobal tələbat neftin qiymətinə necə təsir edir?
Birjalarda son durum: Brent və WTI bahalaşır
Son ticarət sessiyalarında qlobal neft qiymətlərində 4%-dən çox artım qeydə alınıb. İyulun ortalarına olan rəsmi birja məlumatlarına əsasən əsas göstəricilər bu səviyyədə qərarlaşıb:
“Brent” markalı neft: Londonun ICE birjasında bir barelin qiyməti təxminən 4.1% artaraq 79.13 – 79.50 dollar aralığına yüksəlib.
“Light” (WTI) markalı neft: Nyu-York birjasında ABŞ-ın etalon neftinin bir bareli 4.15% bahalaşaraq 74.37 – 74.74 dollar təşkil edib.
Mütəxəssislər qiymətlərin bu cür sıçrayışını Yaxın Şərqdə, xüsusilə İran ətrafında yaranan geosiyasi gərginliklər və bunun neft nəqliyyatına yarada biləcəyi risklərlə əlaqələndirirlər. Digər tərəfdən, yay mövsümündə qlobal yanacaq istehlakının artması da qiymətləri dəstəkləyən amillərdəndir.
Azərbaycan nefti və Dövlət Büdcəsi: Bizə təsiri nədir?
Azərbaycanın ixrac etdiyi yüksək keyfiyyətli “Azeri Light” markalı neft ənənəvi olaraq “Brent” markasından daha baha satılır. Hazırda dünya bazarında “Azeri Light” markalı neftin bir barreli 79 dollar ətrafında təklif olunur.
Azərbaycanın 2026-cı il dövlət büdcəsində bir barel neftin orta qiyməti 65 ABŞ dolları səviyyəsində hesablanıb. Hazırkı satış qiyməti büdcə hədəfindən təqribən 14 dollar yüksəkdir.
Bu isə ölkəyə daxil olan valyuta axınının artmasına, Neft Fondundakı (ARDNF) ehtiyatların möhkəmlənməsinə və manatın məzənnəsinin sabit qalmasına birbaşa müsbət təsir göstərir.
Ekspert rəyləri və yaxın gələcək üçün proqnozlar
Beynəlxalq təşkilatlar və böyük maliyyə institutları neft bazarı ilə bağlı proqnozlarında ehtiyatlı davranırlar. Beynəlxalq Valyuta Fondu (IMF) Azərbaycan neftinin orta ixrac qiymətinin sabitləşəcəyini, qlobal neft ehtiyatlarının artması fonunda isə uzunmüddətli dövrdə qiymətlərin bir qədər mülayimləşə biləcəyini proqnozlaşdırır.
Hələlik geosiyasi gərginliklər qiyməti yuxarı saxlasa da, qlobal iqtisadiyyatdakı artım templəri və hasilat həcmləri ilin ikinci yarısında neft bazarındakı tarazlığı müəyyən edən əsas faktorlar olacaq.
Samir Abdulla
