Özbəkistan və ABŞ şirkətləri Səmərqənddə ticarət, investisiya və texnoloji əməkdaşlıq sahələrini əhatə edən, ümumi elan edilmiş dəyəri 12 milyard dollar olan 54 saziş imzalayıblar.
Razılaşmalar aviasiya, dəmir yolu nəqliyyatı, kritik əhəmiyyətli mineralların hasilatı və emalı, maliyyə sektoru, peyk rabitəsi, səhiyyə və kənd təsərrüfatını əhatə edir. Sazişlərin tam siyahısı, ayrı-ayrı layihələrin dəyəri və icra müddətləri hələ açıqlanmayıb.
Azpost.info bildirir ki, ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun səfəri çərçivəsində oktyabrın 19-da imzalanan razılaşmalar paketi barədə Özbəkistanın İnvestisiyalar, Sənaye və Ticarət Nazirliyi məlumat yayıb.
Nazirliyin məlumatına görə, tədbirlərdə 400-dən çox şirkətin nümayəndəsi iştirak edib. Onların arasında 100-dən çox ABŞ şirkəti, Mərkəzi Asiyanın digər ölkələrindən təxminən 100 şirkət və 200 Özbəkistan müəssisəsi olub.
Aviasiya və dəmir yolları
Aviasiya sektorunda GE Aerospace şirkəti ilə əldə olunan razılaşmalar “Uzbekistan Airways” aviaşirkətinin təyyarələri üçün mühərriklərin tədarükünü nəzərdə tutur. Wabtec şirkəti ilə əməkdaşlıq isə Özbəkistanda dəmir yolu texnikası və ehtiyat hissələrinin istehsalının lokallaşdırılmasına yönəlib.
Kritik əhəmiyyətli minerallar
Dağ-mədən sektorunda ReElement Technologies, Traxys və Trafigura şirkətləri ilə əməkdaşlıq nəzərdə tutulur. ABŞ dövlət katibi Marko Rubio Səmərqənddə keçirdiyi mətbuat konfransında Vaşinqtonun kritik əhəmiyyətli mineralların tədarük zəncirlərini şaxələndirməkdə maraqlı olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, belə resurslara və onları emal etmək imkanlarına malik ölkələr üçün bu sahənin məsuliyyətli və dayanıqlı əsaslarla inkişaf etdirilməsi vacibdir.
“Biz kritik əhəmiyyətli mineralların və ümumilikdə tədarük zəncirlərinin şaxələndirilməsi məqsədilə bizimlə əməkdaşlıq etmək istəyən ölkələr gördükdə, xüsusilə də onların mineral ehtiyatlarından öz ölkələrinin xeyrinə istifadə etmək niyyətini nəzərə alaraq, belə imkanları araşdırmağa hazır oluruq. Düşünürəm ki, burada bunun üçün imkanımız var”, – deyə Rubio əlavə edib.
Dərc olunan materiallarda üç şirkətlə razılaşmaların hansı yataqları, hansı həcmdə tədarükü və nə qədər maliyyəni əhatə etdiyi göstərilməyib.
Maliyyə sektoru və beynəlxalq kapital bazarları
Özbəkistanın İnvestisiyalar, Sənaye və Ticarət Nazirliyi razılaşmalar paketinin iştirakçıları arasında Franklin Templeton, Oppenheimer & Co., Citigroup və BlackRock şirkətlərini də sadalayıb. Nazirliyin məlumatına görə, bu şirkətlərlə sazişlər kapital cəlb edilməsinə və Özbəkistan şirkətlərinin beynəlxalq maliyyə bazarlarına çıxış imkanlarının genişləndirilməsinə yönəlib. Lakin hər bir şirkətin payına düşən məbləğ və konkret maliyyə şərtləri açıqlanmayıb.
Peyk rabitəsi, tibb və kənd təsərrüfatı
Özbəkistanın İnvestisiyalar, Sənaye və Ticarət Nazirliyinin məlumatına əsasən, razılaşmalar paketinə Amazon Leo, GE HealthCare və Valmont Industries şirkətləri də daxildir. Nazirlik Amazon Leo ilə əməkdaşlığı peyk rabitəsi, GE HealthCare ilə əməkdaşlığı tibbi texnologiyalar, Valmont Industries ilə əməkdaşlığı isə kənd təsərrüfatı sahəsi ilə əlaqələndirib.
Nazirlik sazişlər paketinin digər istiqamətləri kimi sənaye, nəqliyyat və enerji infrastrukturu, kritik əhəmiyyətli minerallar, maliyyə, rəqəmsal texnologiyalar, kənd təsərrüfatı, səhiyyə və təhsili də sadalayıb.
12 milyard dollar nə deməkdir?
Elan edilən 12 milyard dollar ticarət, investisiya və texnoloji əməkdaşlıq sahələrində 54 sazişdən ibarət paketin ümumi bəyan edilmiş dəyəridir. Bu məbləği artıq Özbəkistana daxil olmuş investisiya kimi qiymətləndirmək olmaz.
Açıqlanan məlumatlar razılaşmaların hansı hissəsinin birbaşa investisiyaları, hansının layihələrin maliyyələşdirilməsini və ya avadanlıq tədarükünü nəzərdə tutduğunu, eləcə də hansı hissəsinin əlavə müzakirələr tələb etdiyini müəyyənləşdirməyə imkan vermir.
Nazirlik məbləğin şirkətlər və layihələr üzrə bölgüsünü, sənədlərin tam mətnlərini və icra qrafikini dərc etməyib. Buna görə hazırda aviasiya, dağ-mədən sənayesi, maliyyə sektoru və digər istiqamətlərin hər birinə nə qədər vəsaitin ayrılacağını müəyyən etmək mümkün deyil.
Özbəkistan prezidenti Şavkat Mirziyoyev də Amerika-Özbəkistan Biznes və İnvestisiya Şurasının görüşündə ümumi dəyəri təxminən 12 milyard dollar olan 54 saziş və perspektivli təşəbbüsdən ibarət paket barədə məlumat verib. “Bunun nəticəsində ümumi dəyəri təxminən 12 milyard ABŞ dolları olan 54 saziş və perspektivli təşəbbüsdən ibarət paket formalaşıb. Bu layihələrin praktiki icrası üçün kompleks fəaliyyət planının hazırlanmasını təklif edirəm”, – deyə Mirziyoyev bildirib.
Prezident prioritet istiqamətlər sırasında kritik əhəmiyyətli mineralları, energetikanı, rəqəmsal texnologiyaları və süni intellekti qeyd edib. O, həmçinin investisiya layihələrinin, sənaye və texnologiya mərkəzlərinin, birgə klasterlərin və tədqiqat mərkəzlərinin yaradılmasını, eləcə də 2035-ci ilədək ticarət, investisiya və texnoloji əməkdaşlıq üzrə birgə proqramın hazırlanmasını təklif edib.
Səmərqənddə əldə olunan razılaşmaların real nəticəsi konkret müqavilələrin bağlanması, maliyyə mənbələrinin müəyyənləşdirilməsi, avadanlıqların tədarükü və layihələrin işə salınması olacaq. Onların icra müddətləri və maliyyə parametrləri sazişlər həyata keçirildikcə dəqiqləşdirilməlidir.
Samir Abdulla