Xəzərlə bağlı narahatlıq artır –

12.09.2026 · 19:15 · Sosial

Xəzər dənizinin səviyyəsində baş verən dəyişiklik artıq yalnız ekoloqların müzakirə etdiyi məsələ deyil. Su səviyyəsinin dəyişməsi sahilyanı ərazilərə, ekosistemlərə, infrastruktura, nəqliyyata və iqtisadi fəaliyyətə təsir göstərə bilər.

Azərbaycanın Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyində keçirilən son müzakirələrdə də Xəzər dənizində iqlim dəyişmələrinin yaratdığı risklər əsas mövzulardan biri olub. Mütəxəssislər su səviyyəsinin dəyişməsinin sahilyanı ekosistemlərə və infrastruktura mümkün təsirlərini, eləcə də uyğunlaşma tədbirlərini müzakirə ediblər.

Xəzərin səviyyəsi niyə vacibdir?

Xəzər qapalı su hövzəsidir. Burada dəniz səviyyəsinə çaylardan daxil olan suyun həcmi, yağıntılar, buxarlanma və iqlim amilləri təsir göstərir.

Səviyyənin azalması ilk növbədə sahil xəttinin geri çəkilməsi ilə nəticələnə bilər. Bu isə limanların fəaliyyətinə, gəmiçilik marşrutlarına və sahilyanı infrastruktura təsir göstərə bilər.

Digər tərəfdən, su səviyyəsində kəskin dəyişiklik Xəzərin unikal canlı aləminə də təsirsiz ötüşmür.

Azərbaycanın təbiəti nə qədər qorunur?

Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin məlumatına görə, Azərbaycan ərazisinin təxminən 12 faizi meşələrlə örtülüdür, 10,3 faizi isə xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin payına düşür. Ölkədə 10 milli park, 10 təbiət qoruğu və 24 təbiət yasaqlığı fəaliyyət göstərir.

Nazirliyin məlumatlarında əsas ekoloji problemlər sırasında su hövzələrinin çirklənməsi, atmosferə zərərli qazların atılması, biomüxtəlifliyin azalması, torpaqların eroziyası və şoranlaşması, həmçinin tullantıların idarə olunması ilə bağlı problemlər göstərilir.

Problemin həlli yalnız dövlətin işi deyil

Xəzərin və ümumilikdə ətraf mühitin qorunmasında gündəlik davranışların da əhəmiyyəti var.

Plastik tullantıların azaldılması, sahillərdə zibil atmamaq, suya qənaət etmək, tullantıları çeşidləmək və yaşıllıqlara münasibətdə məsuliyyətli davranmaq kiçik addımlar kimi görünsə də, böyük ekosistem üçün əhəmiyyətlidir.

Məsələn, sentyabrın əvvəlində Xaçmaz sahilində keçirilən “Xəzəri Qoruyaq!” aksiyası zamanı 3 hektar ərazi təmizlənib və 400 kiloqram tullantı toplanıb.

Xəzərin gələcəyi yalnız dənizin özündən deyil, ətrafında yaşayan insanların davranışından da asılıdır.

AzPost.az

Beyni yoxdur, amma “qərar verir” –

12.09.2026 · 18:55 · Maraqlı
koronavirus

Beyin və sinir sistemi olmadan mürəkkəb davranış göstərmək mümkündürmü?

Elm dünyasında bu sualın ən maraqlı nümunələrindən biri sel kifidir. Bu qəribə canlı qrupu ənənəvi mənada bitki, heyvan və ya göbələk kimi qəbul edilmir. Onların içində xüsusilə Physarum polycephalum adlı növ alimlərin diqqətini çəkib.

Bu orqanizmin beyni və sinir sistemi yoxdur. Buna baxmayaraq, laboratoriya təcrübələrində mürəkkəb yollar arasında daha səmərəli istiqaməti seçə bildiyi müşahidə olunub.

Ən məşhur təcrübələrdən birində sel kifinin labirintdə qida mənbələri arasında effektiv yol tapdığı göstərilib. Sonrakı araşdırmalar bu davranışların hətta Tokio dəmir yolu şəbəkəsinin səmərəli modelləşdirilməsi ilə müqayisə edilməsinə səbəb olub.

Bəs bu, “düşünmək” deməkdir?

Məhz burada elm adamları arasında fikir ayrılığı başlayır.

Bir qrup alim intellekt və düşüncənin sinir sistemi ilə əlaqələndirilməli olduğunu düşünür. Digər yanaşmaya görə isə informasiyanı qəbul etmək, dəyişən şəraitə uyğun davranmaq, yadda saxlamaq və optimal istiqamət seçmək kimi qabiliyyətlər daha geniş mənada “idrak” anlayışına daxil edilə bilər.

Sel kifində neyronlar yoxdur, amma ətraf mühitə reaksiya verən mürəkkəb bioloji mexanizmlər mövcuddur.

Bu mövzu yalnız biologiya üçün maraqlı deyil. Çünki belə nümunələr alimləri “intellekt nədir?” sualına yenidən baxmağa məcbur edir.

Süni intellekt dövründə bu sual daha maraqlıdır

Bu müzakirənin başqa bir tərəfi də var.

İnsan beyni olmayan, lakin mürəkkəb məsələləri həll edən sistem yarada bilirsə, bəs intellektin əsas şərti nədir?

Bioloji sistemlərdə sinir şəbəkəsi, süni sistemlərdə isə alqoritmlər var. Sel kifində isə heç biri yoxdur.

Buna görə alimlərin sel kifinin davranışları üzərində apardığı araşdırmalar gələcəkdə yaddaş, qərarvermə və intellekt haqqında təsəvvürlərimizi dəyişə bilər.

Bəzən elmə ən maraqlı sualları ən ağıllı görünən canlılar deyil, beyni belə olmayan orqanizmlər verir.

AzPost.az

Sürücülərin tez-tez etdiyi 7 səhv –

12.09.2026 · 18:40 · Maraqlı

Avtomobilə qulluq yalnız mühərrik yağı və yanacaq doldurmaqdan ibarət deyil. Sürücülərin gündəlik istifadə zamanı etdiyi bəzi vərdişlər avtomobilin texniki vəziyyətinə və təhlükəsizliyinə təsir göstərə bilər.

Təkərlərin havasını yoxlamamaq

Təkərlərdə hava təzyiqinin normadan aşağı və ya yüksək olması avtomobilin idarə olunmasına, təkərlərin yeyilməsinə və yanacaq sərfiyyatına təsir göstərə bilər.

Təzyiqi avtomobil istehsalçısının göstərdiyi normaya uyğun saxlamaq lazımdır. Bu məlumat adətən sürücü qapısının iç hissəsində və ya avtomobilin istifadə kitabçasında qeyd olunur.

Mühərriki soyuq halda yükləmək

Xüsusilə soyuq havalarda mühərriki işə salan kimi yüksək dövrlə hərəkət etmək düzgün vərdiş deyil. Müasir avtomobillərdə uzun müddət yerində qızdırmaq əksər hallarda lazım olmasa da, ilk dəqiqələrdə avtomobili sakit idarə etmək daha münasibdir.

Xəbərdarlıq işıqlarına məhəl qoymamaq

Paneldə yanan hər xəbərdarlıq işığını “sonra baxaram” deyərək keçmək risklidir.

Xüsusilə mühərrik, yağ təzyiqi, əyləc və temperaturla bağlı xəbərdarlıqlar ciddi problemə işarə edə bilər.

Yağı yalnız gecikəndə dəyişmək

Mühərrik yağının dəyişdirilməsi üçün yalnız avtomobilin səsindən və ya yağın rəngindən istifadə etmək düzgün deyil. İstehsalçının müəyyən etdiyi yürüş və zaman intervalına əməl etmək daha etibarlıdır.

Əyləc sistemini gec yoxlatdırmaq

Əyləc pedalında əvvəlkindən fərqli hiss, qeyri-adi səs və ya avtomobilin əyləc zamanı bir tərəfə çəkməsi diqqətdən kənarda qalmamalıdır.

Baqajı lazımsız yüklə doldurmaq

Avtomobildə daim daşınan ağır əşyalar yanacaq sərfiyyatını artıra bilər. Buna görə baqajda uzun müddət istifadə olunmayan ağır əşyaları saxlamaq lazım deyil.

Avtomobilə qulaq asmaq

Ən vacib vərdişlərdən biri avtomobilin davranışındakı dəyişiklikləri vaxtında hiss etməkdir.

Yeni səs, vibrasiya, yanacaq sərfiyyatının kəskin artması, sükanın davranışının dəyişməsi və ya paneldə xəbərdarlıq işığının yanması problemin ilk əlaməti ola bilər.

Bir neçə dəqiqəlik vaxtında yoxlama bəzən daha böyük təmir xərcinin qarşısını ala bilər.

AzPost.az

Evi daha bahalı göstərən 7 sadə dizayn dəyişiklikləri

12.09.2026 · 18:20 · Maraqlı

Evin gözəl görünməsi üçün həmişə bahalı mebel və böyük təmir büdcəsi lazım deyil. Bəzən bir neçə düzgün detal otağın ümumi görüntüsünü tamamilə dəyişir.

Xüsusilə kiçik mənzillərdə əsas məsələ çox əşya almaq yox, mövcud məkanı düzgün təşkil etməkdir.

1. Pərdələri tavana yaxın asın

Pərdə karnizini pəncərənin dərhal üstündə deyil, tavana daha yaxın yerləşdirmək otağın tavanını vizual olaraq daha hündür göstərir.

Pərdənin döşəməyə qədər uzanması da interyerə daha səliqəli görünüş verir.

2. Çoxlu xırda əşyalardan imtina edin

Rəflərin və masaların üzərində həddindən artıq dekor əşyanın olması evi daha zəngin yox, daha qarışıq göstərə bilər.

Bir neçə iri və seçilmiş dekor elementi çox vaxt onlarla xırda aksessuardan daha effektlidir.

3. İşıqlandırmanı dəyişin

Evdə yalnız tavandakı bir lampadan istifadə etmək interyeri bəzən soyuq və yastı göstərir.

Döşəmə lampası, divar işığı və ya masa lampası kimi əlavə işıq mənbələri otaqda müxtəlif səviyyələr yaradır.

Amma yataq otağında gecə saatlarında çox parlaq işıqdan istifadə etmək yuxu üçün əlverişli olmaya bilər. Evdə işıqlandırmanın sağlamlıqla əlaqəsi də elmi araşdırmalarda öyrənilib.

4. Bir divarı fərqləndirin

Bütün otağı dəyişmək əvəzinə yalnız bir divarın rəngini və ya fakturasını dəyişmək daha sərfəli seçim ola bilər.

Məsələn, divarlardan birində fərqli ton, dekorativ boya və ya sadə teksturalı material otağın görünüşünü dəyişə bilər.

5. Güzgüdən istifadə edin

Düzgün yerləşdirilmiş böyük güzgü otağı daha geniş və işıqlı göstərə bilər. Xüsusilə təbii işığın düşdüyü istiqamətdə yerləşdirildikdə effekt daha nəzərəçarpan olur.

6. Eyni rəng ailəsindən istifadə edin

Mebel, pərdə, xalça və dekorun tam eyni rəngdə olması vacib deyil. Amma onların bir-biri ilə uyğun tonlarda seçilməsi interyeri daha bütöv göstərir.

Məsələn, bej, krem, açıq qəhvəyi və ağ tonlarının birlikdə istifadəsi sakit və səliqəli görüntü yarada bilər.

7. Əvvəlcə artıq əşyalardan qurtulun

Ən ucuz dizayn üsulu bəzən heç nə almaq deyil.

İşlənməyən əşyaları, artıq dekoru və otağı daraldan mebelləri çıxarmaq məkanı dərhal daha geniş göstərə bilər.

Evin daha bahalı görünməsi çox vaxt qiymətli mebeldən deyil, işıq, rəng, nizam və boş məkanın düzgün istifadəsindən asılıdır.

AzPost.az