ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla bağlı növbəti addım qarşısında iki fərqli ssenarini nəzərdən keçirdiyini açıqlayıb. Söhbət ya hərbi əməliyyatların daha böyük miqyasda davam etdirilməsindən, ya da münaqişənin başa çatdırılması üçün başqa yol tapılmasından gedir.
Azpost.info bildirir ki, Tramp bu barədə Axios-a müsahibəsində danışıb. O, qarşıdakı qərarın özü üçün ciddi seçim olduğunu bildirib. “Qarşıda mühüm qərarım var. Onları məhv etmək üçün əməliyyata başlayım, yoxsa yox? Bu, çox ciddi qərardır”, – Tramp deyib.
Tramp Körfəz ölkələrinin liderləri ilə görüşəcək
ABŞ prezidentinin qərar verməzdən əvvəl regiondakı müttəfiqləri ilə məsləhətləşmək niyyətində olduğu bildirilir.
Axios-un məlumatına görə, Tramp BMT Baş Assambleyasının Nyu-Yorkda keçiriləcək toplantısı çərçivəsində Fars körfəzinin altı ölkəsinin liderləri ilə görüşməyi planlaşdırır. Əsas müzakirə mövzularından biri İranla bağlı növbəti addımlar və müharibədən sonrakı regional strategiya olacaq. Tramp Körfəz ölkələrinin mövqeyini birbaşa öyrənmək istədiyini bildirib.
Bu ölkələr üçün müharibənin nəticələri xüsusilə həssasdır. İranla qarşıdurma fonunda Körfəz regionunda raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə bağlı təhlükələr, enerji infrastrukturu və gəmiçilik məsələləri ön plana çıxıb.
Altı aydır davam edən müharibədə yeni mərhələ?
ABŞ-İran qarşıdurması artıq altı aydan çoxdur davam edir. Son aylarda əsas problemlərdən biri Hörmüz boğazı ətrafında yaranıb.
Dünyanın ən mühüm enerji marşrutlarından biri olan bu boğazdan keçən gəmiçiliyin azalması neft və yanacaq bazarına təsir göstərir. Reuters-in son məlumatına görə, sentyabrın 16-da Hörmüz boğazından cəmi üç kommersiya gəmisi keçib. Bu, əvvəlki günün göstəricisindən də aşağıdır.
ABŞ-İran müharibəsinin iqtisadi yükü də artır. ABŞ Konqresinin Büdcə Ofisinin məlumatlarına əsaslanan Reuters hesablamasına görə, müharibənin ABŞ-a indiyədək dəyəri təxminən 38 milyard dollar olub və xərclərin ayda daha 3 milyard dollar artacağı proqnozlaşdırılır.
Yeni hücum nə deməkdir?
Trampın açıqladığı birinci ssenari hərbi əməliyyatların daha geniş miqyasda davam etdirilməsidir.
ABŞ artıq sentyabrın əvvəlində Hörmüz boğazı ətrafında İranın mövqelərinə zərbələr endirib. Axios həmin əməliyyatların İranın gəmiçilik əleyhinə istifadə etdiyi radar və raket imkanlarının bərpasının qarşısını almaq məqsədi daşıdığını yazmışdı.
Lakin daha böyük hərbi əməliyyat regiondakı qarşıdurmanın coğrafiyasını genişləndirə bilər. Son günlər Səudiyyə Ərəbistanı da İranla əlaqəli qüvvələrin hücumları fonunda təhlükəsizlik tədbirlərini gücləndirib.
İran tərəfi isə ABŞ-ın yeni zərbələri olacağı təqdirdə Körfəzdəki enerji obyektlərinin də təhlükə altında qala biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.
İkinci yol – danışıqlar və müharibədən çıxış
Trampın qarşısındakı digər variant isə münaqişənin hərbi yolla daha da genişləndirilməsi əvəzinə onun başa çatdırılması üçün siyasi və diplomatik mexanizmlərin axtarılmasıdır.
ABŞ administrasiyası paralel olaraq müharibədən sonrakı Yaxın Şərq strategiyası üzərində də işləyir. Axios-un məlumatına görə, Vaşinqton İranın regional təsirinin məhdudlaşdırılması və İsraillə region ölkələri arasında münasibətlərin normallaşdırılmasını əhatə edən plan hazırlayır.
Beləliklə, qarşıdakı qərar yalnız İranın gələcək vəziyyətinə deyil, həm də Hörmüz boğazının açılması, enerji bazarının sabitləşməsi və ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki uzunmüddətli strategiyasına təsir edə bilər.
Qərarın Azərbaycana mümkün təsiri nədir?
Hörmüz boğazındakı vəziyyət Azərbaycan üçün də dolayı əhəmiyyət daşıyır.
Əsas risk enerji və nəqliyyat bazarlarında yaranan dəyişikliklərdir. Münaqişənin genişlənməsi neft qiymətlərinin yüksəlməsini sürətləndirə, bunun ardınca yanacaq və daşınma xərclərinə təzyiq yarada bilər.
Digər tərəfdən, Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və regionun nəqliyyat dəhlizlərindəki rolu səbəbindən İran ətrafında uzunmüddətli gərginlik logistika marşrutlarına və regional ticarətə də təsir göstərə bilər.
Hazırda əsas sual Trampın hansı qərarı verəcəyindən daha genişdir: ABŞ İranla müharibəni daha böyük hərbi əməliyyatlarla davam etdirəcək, yoxsa altı aydan çox davam edən qarşıdurmadan siyasi çıxış yolu axtaracaq?
Trampın Körfəz ölkələrinin liderləri ilə planlaşdırılan görüşü bu baxımdan mühüm mərhələlərdən biri olacaq.
