Həddindən artıq şəkər istehlakı birbaşa xroniki xəstəliklərin, metabolik pozğunluqların və artıq çəkinin inkişafı ilə əlaqələndirilir. Şəkər tez-tez bir çox fərqli ad altında “gizlənir”, buna görə də insanlar əslində nə qədər istehlak etdiklərinin fərqinə belə varmaya bilərlər.
AzPost bildirir ki, professor və dietoloq Oleq Şvets Facebook-da şəkərin ümumi adlarını müzakirə edib.
Şəkərin əsas növləri
Qida məhsullarında istifadə olunan şəkərin 60-dan çox fərqli adı var. Onlar sadə və mürəkkəb olmaqla iki yerə bölünür. Ən sadəsi bütün digər formalar üçün tikinti blokları rolunu oynayan monosaxaridlərdir.
Qlükoza ən çox yayılmış təbii şəkərdir və bədənin əsas enerji mənbəyidir. Bütün digər şəkərlər həzm zamanı qlükozaya çevrilir.
Fruktoza meyvələrdə, balda və bəzi tərəvəzlərdə olur. Ən şirin təbii şəkərdir və əsasən qaraciyərdə metabolizə olunur; həddindən artıq istehlak bu orqana stress yaradır.
Qalaktoza nadir hallarda sərbəst formada olur; əksər hallarda süd şəkərinin bir hissəsidir və paxlalılarda olur.
Şəkər çuğundurundan və ya qamışdan əldə edilən adi süfrə şəkəri olan saxaroza qlükoza və fruktozadan ibarətdir.
Laktoza qlükoza və qalaktozanı birləşdirən süd şəkəridir. Onun həzmi üçün laktaza fermenti tələb olunur; çatışmazlıq laktoza dözümsüzlüyünə səbəb olur.
Maltoza nişastanın parçalanması zamanı, məsələn, cücərmiş taxıllarda iki qlükoza molekulundan əmələ gəlir.
Təbii şəkər və şəkər əlavləri
Kimyəvi cəhətdən hər iki növ şəkər eynidir, lakin fərq tərkib hissələrindədir. Meyvə və tərəvəzlərdə şəkər lif, vitaminlər və antioksidantlarla birlikdə mövcuddur. Məsələn, bir alma təxminən 19 qram şəkər ehtiva edir, lakin eyni zamanda lif və qida maddələri ilə zəngindir. Qeyd edək ki, şirin içkilər heç bir qida dəyəri olmadan 60 qramdan çox şəkər ehtiva edə bilər.
Mütəxəssislər şəkər əlavəsini qadınlar üçün gündə 25 qram, kişilər üçün isə 36 qramla məhdudlaşdırmağı məsləhət görürlər.
Etiketdə şəkəri necə tanımaq olar?
Şəkər bir çox adla adlandırıla bilər: fruktoza, qlükoza, dekstroza, maltoza, invert şəkər, şərbət, bal, bəhməz, ağcaqayın siropu, meyvə şirəsi konsentratı, agava nektarı və bir çox başqaları.
Artıq şəkərin təhlükələri
Həddindən artıq şəkər istehlakı çəki artımına, diş çürüməsinə, triqliseridlərin artmasına və zəif qidalanmaya səbəb olur.
Qida etiketlərinin diqqətlə oxunması uzunmüddətli sağlamlığın qorunmasının açarıdır.
