Xəbər saytlarının informasiya yayımı sahəsində artıq sosial şəbəkələrə uduzduğu barədə təhlillər səslənir.
Bu platformanı təhlil edən ekspertlərin fikrincə, sosial şəbəkələrin yetişdirdiyi ictimai rəy liderlərinin nəzarətində böyük sayda viral qruplar yaranır. İnformasiya və ictimai rəyi onlar müəyyən etməyə başlayıb. Güc getdikcə məzmun generatorlarının nəzarətinə keçir.
Bu proqnozların reallaşması nə vəd edir?
Xəbər saytlarının sosial şəbəkələr qarşısında zəifləməsi ilə bağlı səslənən proqnozlar media mühitində xeyli vaxtdır müzakirə olunur.
Rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı informasiya mühitini köklü şəkildə dəyişdirib. Ənənəvi media – qəzetlər, televiziya və xəbər saytları – uzun müddət ictimai rəyin formalaşmasında əsas rol oynasa da, son illərdə sosial şəbəkələrin və fərdi məzmun yaradıcılarının təsiri sürətlə artıb.
Bu dəyişikliklər ənənəvi media ilə rəqəmsal platformalar arasında yeni balans formalaşdırır.
Sosial şəbəkələrin təsirinin artmasının əsas səbəblərindən biri informasiya yayımının demokratikləşməsidir. Əvvəllər xəbərlərin əsas istehsalçısı redaksiyalar və media qurumları idisə, indi demək olar ki, hər bir istifadəçi məlumat paylaşa və geniş auditoriyaya çıxış əldə edə bilir. Məsələn, Facebook, Instagram, TikTok və X kimi platformalar təkcə ünsiyyət vasitəsi deyil, həm də informasiya yayım kanallarına çevrilib. Kontent yaradıcıları və bloqerlər çox vaxt milyonlarla izləyici toplayaraq ictimai rəyin formalaşmasına təsir göstərirlər.
Bu dəyişikliklər fonunda media ekspertləri 2025–2030-cu illər üçün yeni bir informasiya ekosisteminin formalaşacağını proqnozlaşdırırlar.
Sosial şəbəkələrdə ictimai rəy liderləri hansı statusu daşıyır?
Hazırda insanlar xəbərləri daha çox sosial şəbəkələr vasitəsilə əldə edirlər. Sosial media platformaları yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil, həm də xəbərlərin sürətlə yayıldığı əsas informasiya kanallarına çevrilib. Qısa video formatları, canlı yayımlar və interaktiv kontent istifadəçilərin diqqətini ənənəvi media formatlarından daha çox cəlb edir. Nəticədə xəbər gündəmi çox vaxt sosial şəbəkələrdə formalaşır və daha sonra ənənəvi media tərəfindən işıqlandırılır.
Bu platformalar informasiya istehsalını və yayılmasını sadələşdirərək hər bir istifadəçiyə geniş auditoriyaya çıxış imkanı yaradır.
Rəqəmsal mühitdə yeni fenomenlərdən biri də ictimai rəy liderlərinin – influencerlərin və kontent yaradıcılarının sürətlə artmasıdır. Bu şəxslər sosial şəbəkələrdə milyonlarla izləyici toplayaraq geniş auditoriyaya təsir etmək gücünə malik olurlar.
Onlar auditoriya ilə birbaşa və şəxsi ünsiyyət qurur, daha emosional və gündəlik üslub seçir, sürətli və viral yayılan kontentə sahib olur, klassik media filtrindən keçməyən informasiyanı yayırlar.
Bu səbəbdən bir çox hallarda ictimai müzakirələrin başlanğıc nöqtəsi artıq jurnalist materialları deyil, sosial media paylaşımları olur.
Sosial şəbəkələrdə formalaşan böyük qruplar və icmalar da informasiya axınını sürətləndirən mühüm faktor hesab olunur. Bir video, foto və ya paylaşım qısa müddətdə minlərlə və hətta milyonlarla istifadəçi arasında yayıla bilir.
Bu mexanizm sayəsində informasiya gündəmi artıq yalnız redaksiyalar tərəfindən müəyyən edilmir. Viral kontent və istifadəçi paylaşımları da gündəmin formalaşmasına ciddi təsir göstərir.
Qarşıdakı illərdə media sahəsində əsas dəyişikliklərdən biri də alqoritmlərin və süni intellekt texnologiyalarının təsirinin artması olacaq. Platformaların alqoritmləri istifadəçilərə hansı informasiyanın göstəriləcəyini müəyyən edir. Eyni zamanda süni intellekt texnologiyaları kontent istehsalını da sürətləndirir və media sektorunda yeni imkanlar yaradır.
Yeni media mühiti bir sıra risklər də yaradır. Bura dezinformasiya və saxta xəbərlərin sürətlə yayılması, manipulyativ və emosional kontentin üstünlük qazanması, sosial platformaların informasiya üzərində böyük təsirə malik olması, ictimai rəyin alqoritmlər vasitəsilə istiqamətləndirilməsi daxildir.
Bu səbəbdən media savadlılığının artırılması və fakt yoxlama mexanizmlərinin gücləndirilməsi getdikcə daha vacib məsələyə çevrilir.
Ənənəvi medianın dövranı başa çatır?
Proqnozlar göstərir ki, informasiya sahəsində güc balansı artıq dəyişib və məzmun istehsalçıları sayılan bloqerlər, influencerlər və sosial media kontent yaradıcıları getdikcə daha böyük təsir qazanır.
Lakin bu, ənənəvi medianın tam yox olması demək deyil.
Media ekspertlərinin fikrincə, xəbər saytları və digər ənənəvi media qurumları tamamilə yox olmayacaq. Lakin onların fəaliyyəti ciddi transformasiyadan keçəcək. Gələcəkdə ənənəvi medianın əsas funksiyaları aşağıdakılar olacaq: faktların yoxlanılması və etibarlı məlumat təqdim etmək, araşdırma jurnalistikasını inkişaf etdirmək, mövzular üzrə analitik materiallar hazırlamaq, sosial şəbəkələrdə yayılan informasiyanı yoxlamaq və kontekstləşdirmək.
Bu səbəbdən gələcək media mühiti böyük ehtimalla hibrid model üzərində qurulacaq. Sosial şəbəkələr sürətli yayım və auditoriya toplama platforması olacaq, xəbər saytları isə daha çox etibarlı mənbə və analitik mərkəz rolunu oynayacaq.
Beləliklə, ənənəvi media daha çox etibarlı və dərin məzmun istehsal edən institut kimi fəaliyyət göstərəcək.
Yəni sosial şəbəkələr və fərdi məzmun yaradıcıları informasiya mühitində böyük rol oynasalar da peşəkar jurnalistikanın əhəmiyyəti azalmaq əvəzinə yeni funksiyalar qazanacaq.
Xaqani SƏFƏROĞLU
