Azərbaycanda hərbi xidmətə yararlılıq məsələsi yalnız xəstəliyin adından yox, onun insan orqanizmində yaratdığı funksional məhdudiyyətlərdən asılıdır. Çağırışçılar “Hərbi-həkim ekspertizası” komissiyası tərəfindən ayrıca müayinə olunur və qərar fərdi qaydada verilir.
Son illər bu mövzu ilə bağlı ən çox müzakirə olunan sual isə budur: hansı xəstəliklər hərbi xidmətə getməyə imkan vermir?
Qərar necə verilir?
Komissiya çağırışçını qiymətləndirərkən əsasən üç meyarı nəzərə alır: xəstəliyin ağırlıq dərəcəsi, orqanizmdə yaratdığı funksional pozuntu, müalicə ilə vəziyyətin stabilliyi və ya ağırlaşması
Azərbaycanda çağırışçıların dərhal hərbi xidmətə aparılmasına mane olan xəstəliklər Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi Hərbi-həkim ekspertizası haqqında Əsasnamə çərçivəsində tənzimlənir.
Bu sənədə əsasən, çağırışçıya “Ç” (müvəqqəti yararsız – möhlət verilir), “C” (sülh dövründə yararsız) və ya “D” (hərbi xidmətə tam yararsız) kateqoriyası verildikdə o, dərhal orduya aparılmır.
Çağırışçıların dərhal xidmətə aparılmasına imkan verməyən əsas xəstəlik qrupları aşağıdakılardır:
Müvəqqəti Yararsızlıq Yaradan Hallar (“Ç” kateqoriyası)
Bu qrupa dərhal aparılmağa mane olan, lakin müalicə oluna bilən kəskin vəziyyətlər daxildir:
Kəskin infeksion xəstəliklər: Müalicə mərhələsində olan infeksiyalar.
Cərrahi əməliyyatdan sonrakı vəziyyət: Bərpa dövrü üçün vaxt tələb edən hallar.
Kəskin travmalar və sınıqlar: Sümüklərin və toxumaların sağalma prosesi.
Hərəkət qabiliyyətini məhdudlaşdıran problemlər: ağır skolyoz və onurğa deformasiya, oynaq xəstəlikləri və hərəkət məhdudluğu, amputasiya və ya əzələ funksiyasının itirilməsi.
Çəki və boy çatışmazlığı: Normadan ciddi kənarlaşmalar zamanı müvəqqəti möhlət verilir.
Ağır və xroniki Xəstəliklər: (“C” və “D” kateqoriyaları) Bu diaqnozlar şəxsin dərhal xidmətə getməsini tamamilə istisna edir və ya onu ehtiyata keçirir.
Daxili orqanların ağır çatışmazlığı: Xroniki böyrək çatışmazlığı, nefrit və polikistik böyrəklər,qaraciyər sirrozu, ağır xroniki hepatitlər,ciddi mədə-bağırsaq pozğunluqları.
Bu xəstəliklər orqanizmin ümumi dayanıqlığını zəiflədir.
Qan və immun sistemi xəstəlikləri: Leykoz, limfoma, hemofiliya və ağır immun çatışmazlığı.
Psixi və sinir sistemi pozuntuları: Ağır psixozlar, epilepsiya və şizofreniya.
Ürək-damar sistemi qüsurları: Anadangəlmə və qazanılmış ağır ürək qüsurları.
Endokrin sistem xəstəlikləri: Ağır gedişatlı şəkərli diabet.
Görmə və eşitmə funksiyalarının tam itirilməsi: Korluq və ya karlıq.
çox yüksək dərəcəli görmə zəifliyi, ağır eşitmə itkisi, korluq və ya ciddi görmə məhdudiyyəti.
Tənəffüs sistemi patologiyaları: Ağır astma və tənəffüs çatışmazlığı yaradan vərəm.
Azərbaycan qanunvericiliyinə görə tibbi komissiya tərəfindən müəyyən edilən kateqoriyaların birbaşa xidmətə təsiri belədir:
“A”-Tam yararlıdır.
“B”-Sıradankənar yararlıdır: ( Hərbi xidmətə aparılır: Məhdudiyyətlə)
“C”-Sülh dövründə yararsızdır: (Hərbi xidmətə aparılmır. Ehtiyata keçirilir)
“Ç”- Müvəqqəti yararsızdır: (Hərbi xidmətə aparılmır. Müalicə üçün möhlət verilir)
“D”-Tamamilə yararsızdır: (Hərbi xidmətə aparılmır. Hərbi uçotdan çıxarılır)
Qeyd edək ki, Azərbaycanda hərbi xidmətlə bağlı əsas prinsip diaqnoz yox, funksional vəziyyət həlledicidir. Yəni, xəstəliyin adı avtomatik azad olunma vermir, xəstəliyin həyat keyfiyyətinə təsiri əsas götürülür.
Hərbi xidmətə yararlılıq məsələsi tibbi baxımdan kompleks qiymətləndirmə tələb edir. Ona görə də çağırışçılar üçün ən düzgün yanaşma əvvəlcədən öz sağlamlıq vəziyyətini rəsmi tibbi müayinədən keçirmək və nəticəyə uyğun komissiya qərarını gözləməkdir.
Sunay AYDIN
