Dünya neft bazarında son aylarda müşahidə olunan dalğalanmalar həm investorların, həm də neft ixrac edən ölkələrin diqqət mərkəzindədir.
Azpost.info bildirir ki, ABŞ və İran arasında əldə olunan razılaşmalar, Hörmüz boğazında daşımaların bərpası, OPEC-in yeni proqnozları və qlobal iqtisadiyyatın vəziyyəti neftin gələcək qiymətlərinə dair fərqli ssenarilər formalaşdırır.
Hazırda əsas sual budur: Brent markalı neftin qiyməti yaxın aylarda hansı istiqamətdə hərəkət edəcək?
Beynəlxalq maliyyə qurumlarının proqnozları göstərir ki, bazarda vahid fikir yoxdur. Bir sıra ekspertlər qiymətlərin enəcəyini düşünür, digərləri isə risklərin hələ də yüksək olduğunu bildirirlər.
ABŞ-ın iri investisiya banklarından biri olan JPMorgan 2026-cı ildə Brent markalı neftin orta qiymətinin təxminən 60 dollar ətrafında formalaşacağını proqnozlaşdırır. Bank hesab edir ki, qlobal təklif tələbi üstələyəcək və bazarda müəyyən profisit yaranacaq. Ekspertlərin fikrincə, istehsalın artması qiymətlərə aşağı yönlü təzyiq göstərəcək.
Lakin digər maliyyə qurumları daha ehtiyatlı yanaşır. Citi bankı ABŞ-İran anlaşmasından sonra proqnozlarını aşağı salsa da, 2026-cı ilin üçüncü rübündə Brent neftinin orta hesabla 75 dollar, ilin son rübündə isə 70 dollar civarında olacağını gözləyir. Citi analitikləri hesab edirlər ki, Hörmüz boğazında nəqliyyatın normallaşması qiymətləri aşağı salacaq əsas amillərdən biri olacaq.
Goldman Sachs və Morgan Stanley isə daha yüksək qiymətlər gözləyir. Goldman Sachs 2026-cı ilin sonuna doğru Brent neftinin 80 dollar ətrafında ticarət olunacağını proqnozlaşdırır. Morgan Stanley isə logistika problemlərinin və müharibənin yaratdığı infrastruktur zərərlərinin bazara təsirinin uzun müddət davam edəcəyini bildirir.
Ekspertlərin diqqət yetirdiyi əsas məqamlardan biri də OPEC-in son hesabatıdır. Kartel hesab edir ki, qlobal neftə tələbat uzunmüddətli perspektivdə artmaqda davam edəcək. OPEC-in proqnozuna görə, dünya üzrə gündəlik neft tələbi 2025-ci ildəki 105 milyon bareldən 2030-cu ildə 113 milyon barelə, 2050-ci ildə isə 124 milyon barelə yüksələcək. Təşkilat hesab edir ki, Hindistan, Afrika, Yaxın Şərq və Latın Amerikası ölkələri gələcəkdə əsas istehlak artımını təmin edəcək.
Bununla yanaşı, bazarda qiymətlərin enməsinə təsir göstərə biləcək amillər də mövcuddur. Çin iqtisadiyyatında artım tempinin zəifləməsi, elektromobillərin sürətlə yayılması və ABŞ-da hasilatın artması tələbatın əvvəlki qədər sürətlə böyüməyəcəyini göstərir. Bir sıra analitiklər məhz bu səbəbdən uzunmüddətli perspektivdə neftin 60-80 dollar diapazonunda sabitləşəcəyini düşünürlər.
Digər tərəfdən, bazarda risklər tam aradan qalxmayıb. Business Insider-in ekspertlərlə apardığı təhlillərə görə, Hörmüz boğazında vəziyyət normallaşsa belə, logistika zəncirlərinin tam bərpası aylarla vaxt ala bilər. Tanker daşımalarının sığortalanması, infrastrukturun bərpası və strateji ehtiyatların yenidən doldurulması qiymətlərin yüksək səviyyədə qalmasına səbəb ola bilər.
Nəticə etibarilə, hazırda bazarda ən real ssenari Brent markalı neftin 70-90 dollar aralığında hərəkət etməsidir. Əgər Yaxın Şərqdə geosiyasi gərginlik yenidən artsa, qiymətlər 100 dollar həddini keçə bilər. Əksinə, ABŞ-İran razılaşması tam həyata keçirilsə və qlobal iqtisadi artım zəifləsə, neftin 60-70 dollar diapazonuna enməsi mümkündür.
Azərbaycan kimi neft ixrac edən ölkələr üçün isə hazırkı qiymət səviyyəsi hələ də əlverişli hesab olunur. Bununla belə, ekspertlər enerji bazarında qeyri-müəyyənliyin davam etdiyini və yaxın aylarda kəskin dəyişikliklərin istisna olunmadığını vurğulayırlar.
Samir Abdulla
