Azərbaycanda müşahidə olunan yüksək temperatur təkcə narahatlıq yaratmır, həm də sağlamlıq üçün ciddi risklər doğurur. Havanın 40 dərəcəyə və daha yuxarı qalxdığı günlərdə həkimlər xüsusilə yaşlılar, uşaqlar, hamilə qadınlar və xroniki xəstəlikləri olan şəxslərə ehtiyatlı olmağı tövsiyə edirlər.
Mütəxəssislərin fikrincə, isti havalarda günəş şüalarının ən güclü olduğu saatlarda açıq havada uzun müddət qalmaq günvurma, susuzlaşma və ürək-damar problemləri riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Ən təhlükəli saatlar hansılardır?
Həkimlər 11:00-dan 17:00-dək mümkün qədər birbaşa günəş altında olmamağı məsləhət görürlər. Bu saatlarda ultrabənövşəyi (UV) şüalanmanın intensivliyi və havanın temperaturu maksimum səviyyəyə çatır.
Əgər həmin vaxtlarda çölə çıxmaq zəruridirsə, aşağıdakı qaydalara əməl etmək tövsiyə olunur:
Kölgə ilə hərəkət etməyə çalışın;
Açıq rəngli, yüngül və pambıq geyimlər seçin;
Papaq və gün eynəyindən istifadə edin;
Günəşdən qoruyucu krem çəkin;
Fiziki yüklənməni minimuma endirin.
Günvurma necə özünü göstərir?
Yüksək temperaturun ən təhlükəli nəticələrindən biri günvurmadır. Vaxtında müdaxilə edilmədikdə bu hal həyati təhlükə yarada bilər.
Əsas əlamətlər bunlardır:
Güclü baş ağrısı;
Başgicəllənmə;
Ürəkbulanma və qusma;
Həddindən artıq halsızlıq;
Bədən temperaturunun 39–40 dərəcədən yuxarı qalxması;
Şüurun bulanması və ya huşun itməsi.
Bu əlamətlər müşahidə olunarsa, şəxsi dərhal sərin yerə aparmaq, bədənini soyutmaq və təcili tibbi yardım çağırmaq lazımdır.
İstidə nə qədər su içmək lazımdır?
Yüksək temperatur zamanı orqanizm tər vasitəsilə çoxlu maye itirir. Həkimlər susuzluq hissini gözləmədən mütəmadi su içməyi tövsiyə edirlər.
Orta hesabla sağlam yetkin insanın yay istisində gün ərzində 2–3 litr, ağır fiziki iş görənlərin isə daha çox maye qəbul etməsi məqsədəuyğundur. Tərləmə ilə itirilən mineralların bərpası üçün mineral su və elektrolit tərkibli içkilər də faydalı ola bilər.
Əvəzində spirtli içkilər, həddindən artıq kofeinli içkilər və şəkərli qazlı sular orqanizmin daha çox susuzlaşmasına səbəb ola bilər.
Risk qrupunda olanlar kimlərdir?
Yüksək temperatur hər kəs üçün təhlükəli olsa da, bəzi insanlar daha çox risk altındadır:
5 yaşadək uşaqlar;
65 yaşdan yuxarı şəxslər;
Ürək-damar xəstəlikləri olanlar;
Şəkərli diabet xəstələri;
Hipertoniya xəstələri;
Hamilə qadınlar;
Açıq havada çalışan insanlar.
Bu qruplara daxil olan şəxslərin günün isti saatlarında mümkün qədər qapalı və sərin məkanlarda qalması tövsiyə edilir.
Avtomobildə uşaq və ya heyvan qoymaq olmaz
Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, yay günlərində qapalı avtomobilin salonunda temperatur cəmi 15–20 dəqiqə ərzində 50–60 dərəcəyə qədər yüksələ bilər. Bu səbəbdən avtomobildə uşaq, yaşlı insan və ya ev heyvanını qısa müddətə belə tək buraxmaq həyati təhlükə yarada bilər.
Evi necə sərin saxlamaq olar?
İsti havalarda kondisionerdən istifadə etmək mümkün olmadıqda belə, otağın temperaturunu müəyyən qədər azaltmaq olar:
Pəncərələri günəş düşən saatlarda bağlı saxlayın;
Jalüz və qalın pərdələrdən istifadə edin;
Səhər tezdən və axşam saatlarında evi havalandırın;
Elektrik cihazlarını lazımsız yerə işlətməyin, çünki onlar da əlavə istilik yaradır.
40 dərəcə isti sadəcə narahatlıq deyil, sağlamlıq üçün ciddi təhlükədir. Sadə təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməklə günvurma və susuzlaşma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq mümkündür. Xüsusilə 11:00–17:00 saatları arasında zərurət olmadıqca açıq günəş altında qalmamaq, kifayət qədər su qəbul etmək və risk qrupuna daxil olan şəxsləri qorumaq yay mövsümündə ən vacib tədbirlərdən hesab olunur.
Sunay Aydın
