Avropada anomal isti hava təkcə insanların gündəlik həyatını çətinləşdirmir, iqtisadiyyata da ciddi zərbə vurur. Yeni hesablamalara görə, bu il Avropa İttifaqında həddindən artıq isti hava səbəbindən yaranacaq iqtisadi itkilər təxminən 180 milyard avroya çata bilər. Bu məbləğ Aİ-nin ümumi daxili məhsulunun təxminən 1 faizinə bərabərdir və 2026-cı il üçün gözlənilən iqtisadi artımın demək olar ki, hamısını “silmək” gücündədir.
Azpost.info bildirir ki, Triodos Bankın apardığı yeni təhlilə görə, ekstremal istilərin iqtisadi nəticələri xüsusilə Avropanın bir sıra aparıcı ölkələrində ciddi hiss oluna bilər.
Fransada isti hava iqtisadi artımdan 1,4 faiz bəndi apara bilər. Bu isə ölkə iqtisadiyyatının il ərzində təxminən 0,6 faiz daralması ehtimalını artırır.
Niderlandda isə iqtisadi artımdan 0,8 faiz bəndinin itirilməsi gözlənilir. Bu, ölkə üçün proqnozlaşdırılan iqtisadi genişlənməni demək olar ki, tamamilə aradan qaldıra bilər.
Əsas zərbə işçilərin məhsuldarlığına dəyir
Ekspertlərin fikrincə, yüksək temperaturun iqtisadiyyat üçün ən ciddi nəticələrindən biri insanların normal işləyə bilməməsidir.
Havanın həddindən artıq isti olması xüsusilə tikinti, kənd təsərrüfatı, logistika, sənaye və açıq havada görülən digər işlərdə məhsuldarlığı aşağı salır.
Hesablamalara görə, əmək məhsuldarlığının azalması təkbaşına Aİ-nin ÜDM-indən təxminən 0,6 faiz apara bilər.
Bu isə problemin yalnız enerji sərfiyyatının və kondisioner xərclərinin artması ilə məhdudlaşmadığını göstərir. İşçilərin daha az saat işləməsi, fiziki fəaliyyətin yavaşlaması və bəzi istehsal proseslərinin dayandırılması bütövlükdə iqtisadi aktivliyə təsir edir.
Kənd təsərrüfatı da təhlükədədir
İsti hava və quraqlıq Avropanın kənd təsərrüfatına da ciddi zərər vurur. Ekspertlərin hesablamalarına görə, regionda kənd təsərrüfatı istehsalı 3-7 faiz azala bilər. Avstriyada isə yağıntıların çatışmazlığı artıq kənd təsərrüfatına təxminən 1 milyard avro zərər vurub.
Uzunmüddətli quraqlıq məhsuldarlığın azalması ilə yanaşı, suvarma xərclərini də artırır. Bu isə son nəticədə ərzaq qiymətlərinə təzyiq yarada bilər.
Çaylarda suyun azalması enerji və nəqliyyatı vurur
İsti hava yalnız əkin sahələrinə deyil, Avropanın su yollarına da təsir edir. Dunay və Reyn çaylarında su səviyyəsinin aşağı düşməsi nəticəsində çay nəqliyyatına məhdudiyyətlər tətbiq edilib. Gəmilərin daşıdığı yükün həcmi azaldılıb və logistika zəncirində əlavə problemlər yaranıb.
Su çatışmazlığı enerji sektoruna da təsirsiz ötüşməyib.
Macarıstanda Paks Atom Elektrik Stansiyasının fəaliyyətinə məhdudiyyətlər tətbiq edilib. Rumıniyada isə reaktora kifayət qədər su çatdırmaq üçün çayın istiqamətinin dəyişdirilməsi məqsədilə qayaların partladılması kimi qeyri-adi tədbirlərə əl atılıb.
Bunun səbəbi atom elektrik stansiyalarının soyutma sistemləri üçün böyük həcmdə suya ehtiyac duymasıdır.
İsti hava insan həyatına da başa gəlir
Ekstremal temperaturun ən ağır nəticəsi isə insan sağlamlığı ilə bağlıdır.
POLITICO-nun hesablamalarına görə, iyunun ortalarından iyulun əvvəlinə qədər davam edən rekord isti hava dalğası zamanı Avropanın ən çox zərər çəkmiş altı ölkəsində ən azı 14 min əlavə ölüm qeydə alınıb.
Bu göstərici istilərin artıq yalnız meteoroloji və iqtisadi məsələ olmadığını, ciddi ictimai sağlamlıq probleminə çevrildiyini göstərir.
Üstəlik, yay hələ başa çatmayıb.
Fransa və Böyük Britaniya bu həftə mövsümün beşinci istilik dalğasına hazırlaşır. Fransanın cənub-şərqində temperaturun 40°C-yə yaxınlaşacağı, Böyük Britaniyada isə 36°C-yə qədər yüksələcəyi proqnozlaşdırılır.
“Bu, artıq struktur problemə çevrilir”
Triodos Bank analitikləri indiki vəziyyətə yalnız bir dəfə baş verən anomal yay kimi baxmamağa çağırırlar.
Ekspertlərin fikrincə, ekstremal istilər qarşıdakı illərdə Avropa iqtisadiyyatı üçün struktur problemə çevrilə bilər.
İqlim şəraitinin dəyişməsi fonunda dövlətlər istilərin iqtisadi təsirlərini azaltmaq üçün əvvəlcədən tədbirlər görməlidirlər.
Ekspertlərin təklif etdiyi əsas addımlar arasında:
- suvarma sistemlərinə investisiyaların artırılması;
- binaların istilik izolyasiyasının yaxşılaşdırılması;
- daha səmərəli soyutma sistemlərinin qurulması;
- iş qrafiklərinin yüksək temperatur şəraitinə uyğunlaşdırılması;
- su ehtiyatlarının daha səmərəli idarə edilməsi;
- kənd təsərrüfatında quraqlığa davamlı texnologiyaların tətbiqi var.
Beləliklə, Avropada rekord istilər artıq yalnız yay fəslinin narahatlığı deyil. 180 milyard avroluq potensial iqtisadi itki göstərir ki, ekstremal hava şəraiti qitənin iqtisadi artımını birbaşa təhdid edən amilə çevrilir.
Nadir
