ABŞ-ın Strateji Neft Ehtiyatında (SPR) xam neftin həcmi 300 milyon bareldən aşağı düşərək son 40 ildən artıq müddətin ən aşağı səviyyəsinə çatıb. Bu, İranla müharibə fonunda qlobal neft bazarında yaranan ciddi təchizat böhranının ABŞ-ın öz strateji ehtiyatlarına da böyük təzyiq göstərdiyini ortaya qoyur.
Azpost.info bildirir ki, ABŞ Energetika Nazirliyinin açıqladığı son məlumatlara görə, ötən həftə ölkənin strateji neft ehtiyatı daha 6,1 milyon barel azalıb.
Nəticədə SPR-dəki neftin ümumi həcmi 298,7 milyon barelə düşüb.
Bu səviyyə sonuncu dəfə 1983-cü ilin yanvarında qeydə alınıb.
Beləliklə, dünyanın ən böyük iqtisadiyyatlarından birinin fövqəladə vəziyyətlər üçün saxladığı strateji neft ehtiyatı 40 ildən artıq müddətin ən aşağı həddinə enib.
Ehtiyatlar niyə bu qədər azalıb?
ABŞ-ın strateji ehtiyatlarından böyük həcmdə neft çıxarılması İranla bağlı böhranın kəskinləşməsindən sonra başlayıb.
Mart ayında ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranın Hörmüz boğazından karbohidrogen ixracını bloklamasından sonra 172 milyon barel neftin ehtiyatlardan buraxılması barədə göstəriş verib.
Hörmüz boğazının bağlanması qlobal enerji bazarı üçün ciddi təhlükə yaradıb. Çünki dünya üzrə neft və neft məhsullarının böyük hissəsi bu strateji su yolundan keçir.
Təchizatın kəskin azalması neft bazarında tarixdə ən böyük böhranlardan birinin yaranmasına səbəb olub.
ABŞ-ın qərarı yalnız ölkənin daxili bazarını qorumaq məqsədi daşımayıb. Bu addım qlobal neft bazarında qiymət şokunun qarşısını almaq üçün beynəlxalq koordinasiyanın bir hissəsinə çevrilib.
400 milyon barellik tarixi müdaxilə
Beynəlxalq Enerji Agentliyinə (IEA) üzv ölkələr də qlobal bazara əlavə neft çıxarmaq qərarına gəlib.
Ümumilikdə ehtiyatlardan 400 milyon barel neftin buraxılması nəzərdə tutulub.
Bu, agentliyin tarixində strateji neft ehtiyatlarından istifadə baxımından ən böyük müdaxilə hesab olunur.
Məqsəd bazarda yaranan fiziki neft çatışmazlığını kompensasiya etmək və qiymətlərin daha da kəskin yüksəlməsinin qarşısını almaq olub.
Lakin bunun əvəzində ABŞ kimi böyük istehlakçı ölkələrin öz strateji ehtiyatları ciddi şəkildə azalıb.
ABŞ-ın ehtiyatında nə qədər neft qalıb?
İran ətrafında hərbi eskalasiya və ABŞ-İsrailin İrana zərbələrindən əvvəl, 28 fevralda, ABŞ-ın Strateji Neft Ehtiyatında təxminən 415 milyon barel neft var idi.
Hazırda bu rəqəm 298,7 milyon bareldir.
Bu isə bir neçə ay ərzində ehtiyatların 100 milyon bareldən çox azalması deməkdir.
Strateji neft ehtiyatının əsas məqsədi normal dövrdə bazara neft satmaq deyil. Bu ehtiyat fövqəladə vəziyyətlər, müharibə, təbii fəlakətlər və qlobal təchizat böhranları zamanı istifadə olunmaq üçün yaradılıb.
Ehtiyatların indiki səviyyəyə qədər azalması isə ABŞ-ın gələcək enerji böhranlarına cavab imkanları ilə bağlı suallar yaradır.
Bu, neft qiymətləri üçün nə deməkdir?
ABŞ-ın strateji ehtiyatlarının azalması qlobal neft bazarında əlavə risk yaradır.
Əgər İranla bağlı böhran davam edərsə və Hörmüz boğazından neft daşımalarında məhdudiyyətlər uzun müddət qalarsa, bazarda əsas suallardan biri artıq yalnız “neft çatışmazlığı nə qədər olacaq?” deyil, həm də “ABŞ-ın ehtiyatlarından daha nə qədər istifadə etmək mümkündür?” olacaq.
Bu vəziyyət neft qiymətlərinə əlavə təzyiq yarada bilər.
Azərbaycan üçün də bu proses xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki ölkənin dövlət gəlirlərinin əhəmiyyətli hissəsi neft və qaz sektorundan formalaşır. Dünya bazarında neftin bahalaşması ixrac gəlirlərini artıra bilər, lakin uzunmüddətli enerji böhranı qlobal iqtisadi artıma mənfi təsir göstərərsə, bunun Azərbaycan iqtisadiyyatına dolayı riskləri də yarana bilər.
Hazırkı mənzərə göstərir ki, ABŞ öz strateji neft ehtiyatından istifadə etməklə qlobal bazarı sabitləşdirməyə çalışarkən, həmin ehtiyatın özü son 40 ildən artıq müddətin ən aşağı səviyyəsinə enib.
Bu isə İran ətrafındakı böhranın yalnız Yaxın Şərqlə məhdudlaşmadığını, qlobal enerji təhlükəsizliyinə qədər uzandığını göstərən ən ciddi göstəricilərdən biridir.
Samir Abdulla
