Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana səfəri çərçivəsində Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi fikirlər muxtar respublikanın qarşıdakı inkişaf modelinə dair mühüm mesajlar verdi.
Bu modeldə Naxçıvan yalnız sənaye, enerji və nəqliyyat layihələrinin məkanı kimi deyil, tarixi-mədəni irsi, təbiəti və yenilənən şəhər infrastrukturu ilə turizm istiqaməti kimi də ön plana çıxır.
Səfər zamanı yeni otel kompleksinin təməlinin qoyulması, Möminə xatun türbəsində bərpa işlərinin aparılması və Naxçıvan şəhərinin 2044-cü ilədək inkişafına dair Baş Planın təqdim edilməsi bu yanaşmanın ayrı-ayrı elementləri deyil, daha geniş şəhərsalma və turizm strategiyasının hissələri kimi qiymətləndirilə bilər.
Naxçıvanın əsas üstünlüyü: hazır turizm məhsulu
Naxçıvanın turizm potensialından danışarkən ən böyük üstünlük yeni obyekt yaratmaqdan əvvəl mövcud tarixi və təbii kapitaldan istifadə imkanının olmasıdır. Naxçıvanqala, Möminə xatun türbəsi, Əlincəqala, Gəmiqaya, Duzdağ, Ordubadın tarixi-memarlıq mühiti və digər məkanlar ayrı-ayrılıqda turizm obyekti olmaqla yanaşı, birlikdə vahid turizm marşrutu yarada bilər.
Xüsusilə Möminə xatun türbəsində aparılan bərpa-konservasiya işləri bu baxımdan diqqət çəkir. Tarixi abidənin qorunması yalnız mədəni irsin mühafizəsi məsələsi deyil, həm də onun gələcəkdə daha böyük turist axınına xidmət etməsi baxımından iqtisadi əhəmiyyət daşıyır. Naxçıvanın tarixi-mədəni irsinin turizm üçün potensialı əvvəlki illərdə də dövlət səviyyəsində vurğulanıb.
Otel tikintisi niyə vacibdir?
Naxçıvanın turizm potensialının reallaşması üçün təkcə abidələrin olması kifayət deyil. Turistə qalmaq, hərəkət etmək, qidalanmaq və vaxt keçirmək üçün bütöv xidmət infrastrukturu lazımdır. Bu baxımdan yeni otel kompleksinin tikintisinin başlanması əhəmiyyətli mesajdır. Səfər çərçivəsində “Naxçıvan” Mehmanxana Kompleksinin təməli qoyulub. Burada əsas məsələ otellərin sayından daha çox onların turizm məhsulunun keyfiyyətinə necə inteqrasiya olunacağıdır. Naxçıvana gələn turist yalnız oteldə gecələməməli, bir neçə gün ərzində şəhəri, tarixi abidələri, dağlıq əraziləri, Ordubadı və digər istiqamətləri gəzməyə maraq göstərməlidir.
Deməli, qarşıdakı mərhələdə məqsəd “Naxçıvana gəlmək”dən “Naxçıvanda bir neçə gün qalmaq” modelinə keçid olmalıdır.
Abadlıq artıq yalnız estetik məsələ deyil
Naxçıvanda aparılan abadlıq-quruculuq işlərinə yalnız şəhərin görünüşünün dəyişdirilməsi kimi yanaşmaq düzgün olmaz. Müasir turist üçün şəhərin təmizliyi, küçələrin vəziyyəti, ictimai nəqliyyat, piyada zonaları, parklar, işıqlandırma, tarixi binaların qorunması və ictimai məkanların keyfiyyəti birbaşa turizm təcrübəsinin hissəsidir.
Bu baxımdan Naxçıvan şəhərinin 2044-cü ilədək inkişafına dair Baş Planı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Baş Plan şəhərin uzunmüddətli inkişafının necə qurulacağını müəyyən edən sənəd kimi turizm, yaşayış, nəqliyyat və ictimai məkanların bir-birindən ayrı deyil, vahid sistem kimi formalaşdırılmasına imkan yarada bilər. Səfər zamanı Prezidentə həmin Baş Plan təqdim edilib.
258 milyon manatlıq paket turizmə necə təsir edə bilər?
Prezidentin səfərdən sonra imzaladığı Sərəncamda Naxçıvanın sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsi üçün ümumilikdə 258 milyon manat vəsait ayrılması nəzərdə tutulub.
Vəsaitin bir hissəsi birbaşa turizm layihəsi olmasa da, onların əksəriyyəti turizm üçün vacib olan mühiti formalaşdırır. Məsələn, 420 kilometr avtomobil yollarının əsaslı təmirinə 70 milyon manat, şəhərlərarası ictimai nəqliyyat parkının yenilənməsinə isə 53 milyon manat ayrılması nəzərdə tutulur. Bu iki istiqamət turistlərin Naxçıvan daxilində və rayonlar arasında hərəkət imkanlarını yaxşılaşdıra bilər.
Eyni zamanda yaşayış binalarının təmiri, məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin tikintisi, istilik sistemlərinin yenilənməsi kimi layihələr şəhər mühitinin ümumi keyfiyyətinə təsir edəcək.
Yəni burada maraqlı məqam budur: turizmə ayrılan pul yalnız “turizm” adı altında olan layihə ilə ölçülmür. Yol, nəqliyyat, şəhərsalma, enerji və kommunal infrastruktur da nəticədə turizm məhsulunun bir hissəsinə çevrilir.
Enerji və nəqliyyat Naxçıvanın turizm imkanlarını genişləndirə bilər
Naxçıvanda enerji layihələrinin genişlənməsi də uzunmüddətli perspektivdə turizm üçün əhəmiyyətlidir. Muxtar respublikada günəş və su elektrik stansiyalarının tikintisi davam etdirilir. Sərəncama əsasən, Tivi Su Elektrik Stansiyasının tikintisinin davam etdirilməsi üçün 66 milyon manat ayrılması nəzərdə tutulur.
Bununla paralel olaraq dəmir yolu infrastrukturunun yenilənməsi aparılır. Naxçıvanın nəqliyyat imkanlarının genişlənməsi isə turist üçün ən mühüm məsələlərdən birini – regiona rahat gediş-gəlişi həll etməyə kömək edə bilər.
Bu proses Zəngəzur dəhlizi və regional nəqliyyat bağlantılarının perspektivi ilə birlikdə düşünüldükdə Naxçıvanın gələcək turizm coğrafiyasını əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər.
Naxçıvan üçün əsas məsələ turist sayından çox turistin qalma müddətidir
Naxçıvanın turizm strategiyasında əsas hədəflərdən biri sadəcə turist sayını artırmaq olmamalıdır.
Daha vacib göstəricilər turistin Naxçıvanda neçə gün qalması, bir turistin bölgədə nə qədər pul xərcləməsi, rayonlara səfər edən turistlərin payı, yerli biznesin turizmdən əldə etdiyi gəlir, tarixi və təbii məkanlara marağın davamlı olmasıdır.
Məsələn, turist Naxçıvana gəlib yalnız şəhər mərkəzini görərək bir gecə qaldıqdan sonra gedirsə, turizm potensialının yalnız kiçik hissəsi istifadə olunur.
Amma Naxçıvan şəhəri – Ordubad – Əlincəqala – Duzdağ – Gəmiqaya kimi istiqamətlər vahid marşruta çevrilərsə, turistin bölgədə qalma müddətini artırmaq mümkündür.
Yeni Naxçıvanın turizm modeli necə görünə bilər?
Prezidentin müsahibəsi və səfər çərçivəsində təqdim olunan layihələrə birlikdə baxdıqda Naxçıvan üçün üç paralel inkişaf xətti görünür:
Birinci – tarixi Naxçıvan.
Abidələrin bərpası, muzeylər, qədim şəhər mühiti və mədəni irs.
İkinci – müasir Naxçıvan.
Yeni otellər, abad şəhər, ictimai nəqliyyat, sosial və kommunal infrastruktur.
Üçüncü – bağlantılı Naxçıvan.
Dəmir yolu, avtomobil yolları və gələcək regional nəqliyyat imkanları.
Bu üç istiqamət birləşdiyi halda Naxçıvanın turizm potensialı yalnız daxili turizmlə məhdudlaşmaya bilər.
Naxçıvanın qarşısında duran əsas vəzifə mövcud tarixi və təbii sərvətləri müasir turizm məhsuluna çevirməkdir. Bunun üçün artıq təkcə abidələrin qorunması deyil, onların ətrafında xidmət iqtisadiyyatının yaradılması lazımdır.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səslənən mesajlar, səfər çərçivəsində təqdim edilən yeni layihələr və ardınca imzalanan 258 milyon manatlıq Sərəncam göstərir ki, Naxçıvanda quruculuq prosesi ayrı-ayrı obyektlərin tikintisi mərhələsindən daha geniş şəhər, nəqliyyat, enerji və turizm ekosisteminin formalaşdırılması mərhələsinə keçir.
Əgər bu infrastruktur tarixi-mədəni irslə düzgün əlaqələndirilərsə, Naxçıvanın əsas üstünlüyü ortaya çıxacaq: turist üçün həm tarix, həm təbiət, həm də müasir şəhər təcrübəsini eyni səfərdə təqdim edə bilən unikal məkan.
X.SƏFƏRLİ
