Azərbaycanın Rusiyaya ixracı 2026-cı ilin ilk yarısında 600 milyon dollara yaxınlaşıb. Maraqlıdır ki, iki ölkə arasında ümumi ticarət dövriyyəsinin zəifləməsinə baxmayaraq, Azərbaycanın Rusiyaya qeyri-neft ixracı əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə artıb. Bu isə Azərbaycan məhsullarının Rusiya bazarında mövqeyini qoruduğunu göstərir.
2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında Azərbaycanın Rusiyaya 596,1 milyon dollar dəyərində qeyri-neft məhsulu ixrac etdiyi açıqlanıb. Bununla Rusiya Azərbaycanın qeyri-neft ixracında əsas istiqamət olaraq qalır. Müqayisə üçün, həmin dövrdə Türkiyəyə 350,7 milyon, Gürcüstana 279,8 milyon, İsveçrəyə 213,9 milyon, Ukraynaya isə 73,4 milyon dollarlıq qeyri-neft məhsulu göndərilib.
Bu rəqəmlər Rusiya bazarının Azərbaycan üçün xüsusilə qeyri-neft sektorunda strateji əhəmiyyətini göstərir.
Rusiya bazarı niyə vacibdir?
Azərbaycanın ixrac coğrafiyası son illərdə genişlənsə də, Rusiya ənənəvi olaraq ölkənin kənd təsərrüfatı və ərzaq məhsulları üçün mühüm bazarlardan biridir.
2026-cı ilin ilk yarısında Azərbaycanın ümumi aqrar ixracı 23,9 faiz artaraq 563,9 milyon dollara, aqrar-sənaye məhsullarının ixracı isə 35,3 faiz artaraq 195,9 milyon dollara çatıb. Aqrar və aqrar-sənaye məhsullarının birlikdə ixracı 26,6 faiz artaraq 759,8 milyon dollar təşkil edib.
Bu artımın fonunda Rusiya bazarının xüsusi çəkisi daha aydın görünür. Azərbaycan kənd təsərrüfatı məhsullarının əsas ixrac istiqamətlərindən birində mövqeyini qoruyur.
2026-cı ilin yanvar-iyununda ölkənin əsas qeyri-neft ixrac məhsullarının arasında pomidor – 163,8 milyon dollar, mis filizləri və konsentratları – 135,9 milyon dollar, pambıq lifi – 98,6 milyon dollar, ağ şəkər və digər saxaroza – 95,3 milyon dollar, alüminium ərintilərindən məhsullar – 76,2 milyon dollar, çiyələk – 67,1 milyon dollar, karbamid – 73,3 milyon dollar olub.
Burada bir mühüm məqamı qeyd etmək lazımdır: bu rəqəmlər Azərbaycanın bütün dünyaya etdiyi ixracı göstərir, yalnız Rusiyaya ixracı yox. Ona görə, məsələn, 163,8 milyon dollarlıq pomidor ixracının hamısının Rusiyaya getdiyini demək düzgün olmaz.
Amma məhsul strukturu Azərbaycanın Rusiya bazarında niyə güclü mövqeyə malik olduğunu izah edir: ölkənin ixrac potensialının əhəmiyyətli hissəsini Rusiyada tələbatı olan kənd təsərrüfatı və ərzaq məhsulları təşkil edir.
İyun ayında Rusiyaya ixrac daha da sürətlənib
İlin ilk yarısının ən diqqətçəkən göstəricilərindən biri iyun ayıdır.
Təkcə 2026-cı ilin iyununda Rusiyaya 162,4 milyon dollar dəyərində qeyri-neft məhsulu ixrac edilib. Bu, həmin ay Azərbaycanın qeyri-neft ixracında Rusiya ilə ticarəti digər əsas bazarlardan xeyli qabağa çıxarıb.
Müqayisə üçün iyunda Gürcüstana 50 milyon, Türkiyəyə 44,6 milyon, İsveçrəyə 35,2 milyon, ABŞ-a isə 14,4 milyon dollarlıq qeyri-neft məhsulu ixrac olunub.
Başqa sözlə, iyunda Rusiyaya qeyri-neft ixracı Türkiyəyə ixracın təxminən 3,6 misli olub.
Bu, xüsusilə diqqətçəkən göstəricidir.
Azərbaycan-Rusiya ticarətində maraqlı paradoks
Azərbaycan-Rusiya iqtisadi münasibətlərinin 2026-cı il mənzərəsində bir paradoks yaranır: Azərbaycanın Rusiyaya ixracı güclü qalır, amma iki ölkə arasında ümumi ticarət dövriyyəsi əvvəlki dövrlə müqayisədə zəifləyib.
2026-cı ilin ilk rübündə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi 746,8 milyon dollar təşkil edib və illik müqayisədə 47,4 faiz azalıb. Bu vəziyyət onu göstərir ki, ikitərəfli ticarətin zəifləməsi avtomatik olaraq Azərbaycanın Rusiya bazarındakı mövqeyinin zəifləməsi anlamına gəlmir.
Əksinə, Azərbaycan ixracatçısı Rusiya istiqamətində xüsusilə qeyri-neft məhsulları üzrə bazardakı mövqeyini qoruyur.
Rusiya Azərbaycan üçün sadəcə satış bazarı deyil
Rusiya bazarının Azərbaycan üçün əhəmiyyəti yalnız ixrac rəqəmləri ilə ölçülmür. Coğrafi yaxınlıq, quru və dəniz logistikasının mövcudluğu, uzun illər ərzində formalaşmış ticarət əlaqələri və istehlak bazarının böyüklüyü Azərbaycan şirkətlərinə müəyyən üstünlüklər verir.
Xüsusilə kənd təsərrüfatında məhsulun xarici bazara sürətli çatdırılması mühüm amildir. Tez xarab olan pomidor, meyvə və giləmeyvə kimi məhsullarda logistikanın məsafəsi və çatdırılma müddəti ixracatçının rəqabət qabiliyyətinə birbaşa təsir göstərir.
Bu baxımdan Rusiya bazarı Azərbaycan fermerləri və aqrar şirkətləri üçün əlverişli istiqamətlərdən biri olaraq qalır.
Amma bir risk də var
Rusiya bazarında güclü mövqe həm də müəyyən asılılıq yaradır.
Azərbaycanın qeyri-neft ixracında Rusiyanın 596,1 milyon dollarlıq payı digər əsas bazarların göstəricilərindən əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir.
Bu isə ixrac coğrafiyasının daha da diversifikasiya edilməsinin vacibliyini göstərir.
Əgər müəyyən məhsul üzrə ixracatçıların əsas müştərisi bir ölkədə cəmləşirsə, həmin bazarda logistika, gömrük, fitosanitar tələblər, valyuta dəyişiklikləri və ya ticarət məhdudiyyətləri ilə bağlı problem yarandıqda Azərbaycan istehsalçısı birbaşa risklə üzləşə bilər.
Bu səbəbdən Rusiya bazarındakı mövqeyi qorumaqla yanaşı, Türkiyə, Avropa İttifaqı, Mərkəzi Asiya, Yaxın Şərq və digər bazarlara çıxışın genişləndirilməsi Azərbaycan ixracatçısı üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.
2026-cı ilin ilk yarısının statistikası bir şeyi aydın göstərir: Rusiya Azərbaycan üçün hələ də ən mühüm qeyri-neft ixrac bazarlarından biridir.
596,1 milyon dollarlıq qeyri-neft ixracı, iyunda 162,4 milyon dollarlıq göstərici və Rusiyanın qeyri-neft ixracında birinci yerdə olması bunu təsdiqləyir.
Amma bu rəqəmlərdən “Azərbaycan Rusiyada başqa ölkəni əvəz edir” kimi siyasi nəticə çıxarmaq düzgün olmaz. Rəsmi Azərbaycan statistikası Azərbaycanın Rusiyaya nə qədər məhsul satdığını göstərir; bunun başqa ölkələrin Rusiya bazarındakı payını hansı dərəcədə əvəz etdiyini ayrıca sübut etmək üçün Rusiya idxal statistikası və məhsul kateqoriyaları üzrə müqayisəli təhlil lazımdır.
Əsas mesaj isə budur: Azərbaycan-Rusiya ticarətində ümumi dövriyyə zəifləsə də, Azərbaycan məhsullarının Rusiya bazarına ixracı, xüsusilə qeyri-neft seqmentində, hələ də yüksək səviyyədədir.
Samir Abdulla
