Rusiyanın yaxın aylarda Cənubi Qafqazda fəallığını artıracağı gözlənilir. Region 44 günlük müharibənin nəticələrindən sonra transformasiya prosesindədir və Azərbaycanla Ermənistanın Rusiya ilə münasibətlərinin yeni reallıqlara uyğun qurulmasının vacibliyini vurğulaması Moskvanın qarşısında yeni vəziyyət yaradıb.
Bu fikirləri politoloq Fərhad Məmmədov açıqlamasında bildirib.
Ekspert qeyd edir ki, Rusiya “kağız üzərində” həm Azərbaycan, həm də Ermənistanla yüksək səviyyəli münasibətlərə malikdir. Azərbaycanla Moskva arasında müttəfiqlik qarşılıqlı fəaliyyəti haqqında Bəyannamə qüvvədədir. Ermənistan isə Rusiya ilə həm ikitərəfli, həm də Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı, Avrasiya İqtisadi İttifaqı və digər platformalar çərçivəsində əlaqələrə malikdir.
Lakin Məmmədovun fikrincə, bu münasibətlərin real məzmunu regionda baş verən dəyişikliklər fonunda yenidən formalaşır.
Rusiya köhnə alətlərdən istifadə edəcək, yoxsa yeni yanaşma seçəcək?
Politoloqun fikrincə, Ermənistan parlament seçkilərindən sonra Cənubi Qafqaz ölkələrində hakimiyyətin daha dayanıqlı olması Moskvanı öz siyasətini yeni şərtləri nəzərə alaraq qurmağa vadar edir.
Onun sözlərinə görə, son aylarda Rusiyanın rəsmi şəxslərinin Cənubi Qafqazla bağlı açıqlamalarının sayı artıb.
“Bu prosesdə əsas məsələ Rusiyanın köhnə alətlərə əl atacağı, yoxsa keyfiyyətcə yeni yanaşma formalaşdırmağa çalışacağıdır”, – ekspert bildirib.
Məmmədov yaxın aylarda Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan arasında görüş gözlənildiyini qeyd edir. Onun fikrincə, bu görüş iki ölkə arasındakı münasibətlərin real səviyyəsini müəyyənləşdirmək və Rusiyanın Ermənistandakı strateji imkanlarının hansı hissəsini qoruyub saxlayacağını müzakirə etmək baxımından əhəmiyyətli olacaq.
Politoloq bildirir ki, hər iki tərəf bu görüşə hazırlaşır. Onun qiymətləndirməsinə görə, Rusiya Ermənistanda qaz kəmərinin təmirini aparır, eyni zamanda sanksiya təzyiqini davam etdirir və İranı TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsinə qarşı daha fəal mövqe tutmağa sövq edir.
Ermənistan isə daxili mövqelərini möhkəmləndirməyə, Rusiyanın ölkə daxilindəki təsir kanallarına qarşı mübarizəni davam etdirməyə və Avropa və ABŞ-la danışıqlar apararaq Rusiyanın təzyiqinin artacağı halda mümkün dəstəyin həcmini müəyyənləşdirməyə çalışır.
Məmmədovun fikrincə, Putin-Paşinyan görüşündə bir sıra mühüm qərarların qəbul edilməsi lazım gələcək.
Azərbaycanla əlaqələr də intensivləşə bilər
Ekspert hesab edir ki, Rusiya-Ermənistan münasibətlərinin yenidən müəyyənləşdirilməsi fonunda Moskvanın Azərbaycanla təmasları da artacaq.
Onun sözlərinə görə, Azərbaycan və Rusiya rəhbərliyi arasında həm üzbəüz, həm də telefon vasitəsilə yüksək səviyyəli təmasların baş verməsi istisna deyil.
Məmmədov Rusiyanın Gürcüstan istiqamətində də gələcək fəaliyyət üçün mövqelərini formalaşdırdığını düşünür.
Moskva Cənubi Qafqazdan nə istəyir?
Politoloq Rusiyanın regiondakı maraqlarını əsasən təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, logistika və insan amili üzrə qiymətləndirir.
Təhlükəsizlik məsələsində əsas mövzulardan biri NATO-nun Cənubi Qafqazdakı mümkün iştirakı və bunun Rusiyanın təhlükəsizliyi baxımından yaratdığı risklərdir.
Məmmədovun fikrincə, Azərbaycan NATO-ya üzvlüyə can atmır, Şimali Qafqazda sabitliyin və Xəzərdə təhlükəsizliyin qorunmasında maraqlıdır. Ekspert həmçinin Azərbaycanın Rusiyadan siyasi motivlərlə köçən fəal mühacirlərin fəaliyyəti üçün xüsusi platforma yaratmadığını qeyd edir.
Ermənistan isə hələ də KTMT üzvü olsa da, NATO ölkələri ilə hərbi-siyasi əlaqələrini genişləndirir.
Politoloqun fikrincə, Rusiyanın Ermənistanda təhlükəsizlik sahəsində hələ də kifayət qədər təsir imkanları var. Buna görə Moskvanın mövqelərindən asanlıqla geri çəkilməsi gözlənilmir.
Məmmədov hesab edir ki, ən son variant kimi Rusiya Ermənistanın yeni Konstitusiyasında ölkənin bloklara qoşulmayan statusunun təsbit edilməsini tələb edə bilər.
Gürcüstan istiqamətində isə vəziyyət daha fərqli qiymətləndirilir. Ekspertin fikrincə, diplomatik münasibətlərin olmamasına baxmayaraq, Tbilisinin hazırkı siyasəti Moskva üçün daha proqnozlaşdırılandır.
İqtisadi maraqlar və Şimal-Cənub dəhlizi
İqtisadi və logistika məsələlərində Azərbaycan Rusiya üçün mühüm tərəfdaş olaraq qalır.
Məmmədov Azərbaycanın Rusiya ilə ticarətdə maraqlı olduğunu və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin fəal iştirakçısı olduğunu vurğulayır.
Rusiya və İran arasında dəmir yolu əlaqəsinin və qaz kəmərinin inkişaf etdirilməsi istiqamətində planlar da ekspertin diqqət çəkdiyi məsələlərdəndir. Onun fikrincə, Azərbaycan bu layihələrə prinsipial şəkildə qarşı deyil.
Ermənistan isə öz növbəsində enerji və nəqliyyat marşrutlarını diversifikasiya etməyə, Avropa ilə ticarət əlaqələrini genişləndirməyə və Rusiya ilə bağlı iqtisadi asılılığı azaltmağa çalışır.
Politoloqun fikrincə, bu vəziyyətdə Moskvanın Ermənistandakı iqtisadi aktivlərini qorumaq üçün mübarizə aparması gözlənilir.
Rusiya üçün region dəyişir
Məmmədov Rusiyanın Cənubi Qafqazda gedən transformasiya prosesini dayandıra bilməyəcəyini düşünür. Buna görə Moskvanın əsas məqsədi regiondakı rolunu yeni şərtlər daxilində qorumaq olacaq.
Ekspert hesab edir ki, Azərbaycan və Ermənistanla münasibətlərdə “yeni normallıq” formalaşacaq.
Onun qiymətləndirməsinə görə, ən çox qeyri-müəyyənlik Gürcüstan istiqamətində yarana bilər. Burada işğal olunmuş ərazilərin Rusiya tərəfindən ilhaqı ilə bağlı mümkün qərarın vəziyyəti kəskin dəyişə biləcəyini bildirir.
Beləliklə, politoloqun təhlilinə görə, Moskvanın qarşısında əsas məsələ Cənubi Qafqazda əvvəlki təsir mexanizmlərini olduğu kimi saxlamaq deyil, dəyişən regional reallıq şəraitində öz rolunu yenidən müəyyənləşdirməkdir.
