Gecə yuxunun bir neçə dəfə bölünməsi bir çox insan üçün adi hal kimi görünür. Lakin insan hər gecə eyni saatlarda oyanırsa və sonra yenidən yuxuya getmək çətinləşirsə, bunun arxasında gündəlik vərdişlərdən tutmuş yuxu mühitinə qədər müxtəlif səbəblər dayana bilər.
Yuxunun keyfiyyəti yalnız neçə saat yatmaqla ölçülmür. Yuxunun davamlılığı da vacibdir. Gecə ərzində tez-tez oyanmaq bədənin dərin və bərpaedici yuxu mərhələlərinə kifayət qədər vaxt ayırmasına mane ola bilər.
Axşam saatlarında nə edirik?
Gecə yuxusunun pozulmasına səbəb ola bilən amillərdən biri yatmazdan əvvəl çoxlu maye qəbul etməkdir. Xüsusilə çay, qəhvə və digər kofeinli içkilər həm yuxuya getməni çətinləşdirə, həm də gecə oyanmalarını artıra bilər.
Kofeinin təsiri insandan insana dəyişir və bəzi insanlarda günün ikinci yarısında qəbul edilən kofein belə gecə yuxusuna təsir göstərə bilər. Buna görə yuxu problemi yaşayan şəxslər axşam saatlarında kofein qəbulunu azaltmağı sınaqdan keçirə bilərlər.
Yataq otağının temperaturu da əhəmiyyətlidir. Həddindən artıq isti otaq bədənin gecə temperatur tənzimlənməsinə mane ola və yuxunun keyfiyyətini aşağı sala bilər.
Telefon və kompüter ekranlarından istifadə də diqqət tələb edir. Burada məsələ yalnız ekran işığı deyil. Yatmazdan əvvəl sosial şəbəkələrdə, xəbərlərdə və ya iş yazışmalarında uzun müddət qalmaq beynin aktivliyini artıraraq yuxuya keçidi gecikdirə bilər.
Hər gecə eyni saatda oyanmaq nə deməkdir?
Bəzən insan gecənin müəyyən saatında oyanır və bunu konkret orqanla əlaqələndirir. Məsələn, “saat 3-də oyanmaq qaraciyərdən xəbər verir” kimi fikirlər geniş yayılıb. Lakin belə saatların konkret orqanın fəaliyyətinə işarə etdiyini təsdiqləyən etibarlı elmi əsas yoxdur.
Daha vacib olan təkrarlanan nümunəni müşahidə etməkdir. İnsan nə vaxt yatır, axşam nə yeyir və içir, kofeini nə vaxt qəbul edir, gecə neçə dəfə oyanır və səhər özünü necə hiss edir?
Əgər yuxu pozuntusu uzun müddət davam edir, güclü xoruldama, nəfəsin dayanması, boğulma hissi, səhər baş ağrısı və ya gün ərzində həddindən artıq yuxululuq müşahidə olunursa, məsələni həkimlə müzakirə etmək lazımdır.
