Azərbaycanın Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirəyə (CICA) sədrliyi 2028-ci ilədək uzadılıb. Oktyabrın 15-də Bakıda keçirilən təşkilatın 7-ci sammitində qəbul edilən qərar ölkəyə regional əməkdaşlığın genişləndirilməsi və beynəlxalq diplomatik əlaqələrin inkişafı üçün əlavə imkanlar yaradır.
Lakin əsas məsələ sədrliyin müddətinin uzadılması deyil, bu diplomatik imkanların iqtisadi nəticələrə çevrilməsidir. Nəqliyyat dəhlizləri, enerji layihələri, rəqəmsal bağlantı, ticarət və investisiya əməkdaşlığı Azərbaycanın qarşıdakı iki ildə diqqət yetirə biləcəyi əsas istiqamətlərdir.
Sammitdə Azərbaycanın sədrliyinin 2026–2028-ci illər üçün uzadılması ilə yanaşı, Bakı Bəyannaməsi qəbul edilib. Laos təşkilata tamhüquqlu üzv olub, Azərbaycanın nümayəndəsi Sultan Hacıyev isə 2026–2030-cu illər üçün CICA-nın baş katibi təyin edilib.
Orta Dəhliz üçün yeni imkanlar yarana bilər
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi ölkəni Asiya ilə Avropa arasında yük daşımaları baxımından mühüm tranzit istiqamətlərindən birinə çevirir. Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrin genişləndirilməsi isə bu mövqedən daha səmərəli istifadə etmək üçün imkan yarada bilər. CICA sammitində nəqliyyat bağlantılarının gücləndirilməsi və regional əməkdaşlığın genişləndirilməsi məsələləri müzakirə olunub. Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev Asiya üzrə nəqliyyat bağlantılarının inkişafı strategiyasının hazırlanmasını təklif edib. Bu çərçivədə Orta Dəhliz, “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü və Xəzər üzərindən yaşıl enerji daşınması imkanlarının əlaqələndirilməsi məsələləri diqqətə çatdırılıb.
Azərbaycan üçün potensial fayda təkcə tranzit yükdaşımalarının artması ilə məhdudlaşmır. Yük axınının genişlənməsi liman, dəmir yolu, logistika, anbar və gömrük xidmətlərinə tələbatı artıra bilər. Bu sahələrdə yeni investisiyalar isə əlavə iş yerlərinin yaradılmasına və xidmət sektorunun genişlənməsinə şərait yarada bilər. Bununla belə, belə nəticələr avtomatik yaranmır. Daşımaların həcmi, marşrutların rəqabət qabiliyyəti, tariflər, sərhəd prosedurları və infrastrukturun ötürücülük qabiliyyəti həlledici amillər olaraq qalır.
Enerji əməkdaşlığı və yaşıl elektrik ixracı
Azərbaycanın CICA çərçivəsində genişləndirə biləcəyi digər istiqamət enerji əməkdaşlığıdır. Xüsusilə Mərkəzi Asiyada istehsal edilən yaşıl enerjinin Azərbaycan vasitəsilə Avropa bazarlarına çatdırılması perspektivi diqqət çəkir. Qazaxıstan, Azərbaycan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması ilə bağlı əməkdaşlıq artıq gündəmdədir. Bu layihənin həyata keçirilməsi elektrik enerjisinin ötürülməsi üçün yeni infrastrukturun qurulmasını və regional enerji əlaqələrinin gücləndirilməsini nəzərdə tutur.
Belə layihələr Azərbaycanın yalnız ənənəvi enerji daşıyıcılarının ixracatçısı kimi deyil, elektrik enerjisinin regional ötürülməsində də iştirak edən ölkə kimi mövqeyini genişləndirə bilər. Ancaq bu imkanın reallaşması üçün texniki-iqtisadi əsaslandırma, ötürücü xətlərin maliyyələşdirilməsi, ölkələr arasında razılaşmalar və Avropa bazarına çıxış mexanizmləri vacibdir. CICA sədrliyi bu məsələlər üzrə dialoqu asanlaşdıra bilər, lakin konkret layihələrin maliyyələşdirilməsini və icrasını öz-özlüyündə təmin etmir.
Rəqəmsal bağlantı: Azərbaycanın yeni tranzit istiqaməti
Sammitin keçirildiyi gün Azərbaycan və Qazaxıstan prezidentləri Transxəzər Fiber-Optik Kabel Xəttini onlayn formatda istifadəyə veriblər. Prezidentin rəsmi saytında yayılan məlumata görə, “Digital Silk Way” təşəbbüsü çərçivəsində həyata keçirilən layihə Asiya ilə Avropa arasında rəqəmsal bağlantı üçün yeni imkanlar yaradır.
Bu layihə CICA sammitinin birbaşa qərarı kimi deyil, Azərbaycan və Qazaxıstan arasında ikitərəfli əməkdaşlığın nəticəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Bununla belə, o, regionda rəqəmsal infrastrukturun inkişafının Azərbaycanın iqtisadi gündəmində hansı yer tutduğunu göstərir. Rəqəmsal bağlantının genişlənməsi beynəlxalq məlumat ötürülməsi, telekommunikasiya xidmətləri və rəqəmsal biznes üçün yeni imkanlar yarada bilər. Azərbaycan üçün əsas məsələ mövcud infrastrukturu rəqabətqabiliyyətli xidmətlərə, tranzit gəlirlərinə və yeni texnoloji investisiyalara çevirməkdir.
CICA-nın Bakı Bəyannaməsində də rəqəmsal bağlantının, innovasiyaların və süni intellektin yaratdığı imkanlarla yanaşı, risklərin nəzərə alınmasının vacibliyi vurğulanıb.
İnvestisiya və ticarət: diplomatik dialoq biznesə çevrilə bilərmi?
CICA sədrliyinin Azərbaycan üçün iqtisadi əhəmiyyəti üzv ölkələr arasında birbaşa biznes əlaqələrinin genişləndirilməsi ilə də bağlıdır.
Sammitdə iqtisadi əlaqələrin inkişafı, nəqliyyat və enerji bağlantıları, eləcə də regional əməkdaşlıq məsələləri ön plana çıxıb. Oktyabrın 8-də Mərkəzi Asiya ölkələrinin və Azərbaycanın dövlət başçılarının birgə bəyanatında da ticarət və investisiya əlaqələrinin dərinləşdirilməsi, birgə müəssisələrin yaradılması, biznes forumlarının keçirilməsi və elektron ticarətin inkişafı istiqamətləri qeyd olunub.
Bu istiqamətlər Azərbaycan şirkətləri üçün yeni bazarlara çıxış, tərəfdaşların tapılması və birgə layihələrin hazırlanması baxımından əhəmiyyət daşıya bilər. Xüsusilə logistika, rəqəmsal xidmətlər, enerji, kənd təsərrüfatı və turizm sahələrində regional əməkdaşlıq imkanları mövcuddur.
Lakin diplomatik görüşlərin keçirilməsi və sənədlərin qəbul olunması real investisiya axınının artması ilə eyni deyil. Bunun üçün konkret müqavilələr, maliyyələşdirmə mexanizmləri, biznes əlaqələri və həyata keçirilən layihələr barədə nəticələr ortaya qoyulmalıdır.
Azərbaycanın diplomatik mövqeyi necə dəyişə bilər?
CICA Asiya ölkələri arasında dialoq və etimad quruculuğunu təşviq edən çoxtərəfli platformadır. Bakıda müxtəlif siyasi mövqelərə malik ölkələrin nümayəndələrinin bir araya gəlməsi Azərbaycanın beynəlxalq dialoq üçün məkan rolunu gücləndirmək imkanı yaradır. Sammitdə qəbul edilən Bəyannamə də sülh, təhlükəsizlik, iqtisadi əməkdaşlıq və mədəniyyətlərarası dialoqa diqqət ayırır.
Sədrliyin 2028-ci ilədək uzadılması Azərbaycana başladığı təşəbbüsləri davam etdirmək, təşkilatın institusional inkişafında iştirak etmək və üzv ölkələr arasında əməkdaşlıq gündəliyini irəli aparmaq üçün əlavə vaxt verir.
Amma Azərbaycanın diplomatik imkanlarının real təsiri təşəbbüslərin davamlılığı, üzv ölkələrin maraqlarının uzlaşdırılması və əldə edilən razılaşmaların icrasından asılı olacaq. Nəticə etibarilə CICA sədrliyinin uzadılması Azərbaycan üçün hazır iqtisadi gəlir deyil, yeni imkanlar yaradan diplomatik platformadır. Orta Dəhlizin inkişafı, yaşıl enerji, rəqəmsal bağlantı və regional ticarət bu imkanların nəticəyə çevrilə biləcəyi əsas istiqamətlərdir. Qarşıdakı iki ildə əsas göstərici isə neçə görüşün keçirilməsi deyil, bu əməkdaşlıqdan hansı konkret layihələrin, investisiyaların və iqtisadi nəticələrin əldə olunması olacaq.
“Analitik” Təhlil Mərkəzi
