Qlobal neft bazarında Yaxın Şərqdə hərbi gərginliyin artması fonunda kəskin bahalaşma müşahidə olunur. Oktyabrın 22-də Brent markalı neftin qiyməti 112 dolları, ABŞ-ın WTI markalı neftinin qiyməti isə 99 dolları ötüb.
Hörmüz boğazında tankerlərlə bağlı yayılan xəbərlər və Səudiyyə Ərəbistanının enerji infrastrukturuna hücumlar dünya bazarlarında təchizatla bağlı narahatlıqları gücləndirib.
Reuters-in məlumatına görə, Brent neftinin qiyməti gün ərzində 3 faizdən çox artaraq 112,17 dollara, WTI isə 99,83 dollara yüksəlib. Qiymət artımının əsas səbəbləri arasında Yaxın Şərqdəki qarşıdurmanın genişlənməsi və neft daşımalarının təhlükəsizliyi ilə bağlı risklər göstərilir.
Associated Press yazır ki, İran mediası Hörmüz boğazında yeddi neft tankerinin zədələndiyini və ya yandığını bildirib.
Neft niyə bahalaşır?
Neft qiymətlərinə təsir edən əsas amillərdən biri ABŞ və İran arasında qarşıdurmanın yenidən kəskinləşməsi ehtimalıdır. Hörmüz boğazı dünya enerji ticarətinin ən mühüm marşrutlarından biridir. Bu ərazidə gəmi hərəkətinin məhdudlaşması neftin dünya bazarına çatdırılmasını çətinləşdirə, daşınma və sığorta xərclərini artıra bilər.
Bundan əlavə, Yəmən husilərinin Səudiyyə Ərəbistanındakı enerji obyektlərinə hücumları ilə bağlı xəbərlər də bazarda narahatlığı artırır. ABŞ-ın regiondakı hərbi iştirakını gücləndirməsi və mümkün yeni zərbələr barədə məlumatlar investorların risk qiymətləndirməsinə təsir göstərir. Belə şəraitdə neftin qiymətinə yalnız faktiki hasilat və tələb deyil, gələcəkdə tədarükün pozulacağı ehtimalı da təsir edir. Bazar iştirakçıları mümkün çatışmazlığı qabaqcadan nəzərə alaraq alışlarını artırdıqda qiymətlər daha sürətlə yüksələ bilər.
Beynəlxalq Enerji Agentliyinin oktyabr hesabatında da Yaxın Şərqdəki münaqişənin enerji təchizatına ciddi təsir göstərdiyi bildirilir. Agentlik 2026-cı ildə qlobal neft tələbinin azalacağını, yüksək yanacaq qiymətləri və təchizat problemlərinin isə iqtisadi fəallığa təzyiq göstərəcəyini gözləyir.
Neft 130 dollara qalxa bilərmi?
Neft bazarında növbəti mərhələnin necə inkişaf edəcəyi əsasən hərbi qarşıdurmanın miqyasından və Hörmüz boğazından daşımaların vəziyyətindən asılı olacaq. Gərginlik azalsa, tankerlərin hərəkəti bərpa olunsa və neft tədarükündə sabitlik yaransa, qiymətlərdə geriləmə baş verə bilər. Əksinə, enerji infrastrukturu və dəniz daşımalarına hücumlar genişlənərsə, bazarda əlavə bahalaşma riski yaranacaq.
Təqdim olunan proqnozlarda Brent neftinin 130 dollara, daha ağır ssenaridə isə 120–150 dollar aralığına yüksələ biləcəyi qeyd olunur. Lakin bu rəqəmlər qaçılmaz nəticə deyil. Onlar münaqişənin genişlənməsi və təchizatın ciddi şəkildə pozulması kimi şərtlərdən asılı olan ehtimallardır.
ABŞ-da hasilatın yüksək səviyyədə qalması, alternativ ixrac marşrutları və strateji ehtiyatlardan istifadə imkanları isə bahalaşmanı məhdudlaşdıra biləcək amillərdir.
Bahalı neft Azərbaycana nə qazandıracaq?
Brent neftinin 112 dolları keçməsi Azərbaycan üçün potensial gəlir imkanları yaratsa da, bazardakı vəziyyət hələ də geosiyasi risklərdən asılıdır. Yaxın Şərqdə gərginliyin artması neftin daha da bahalaşmasına səbəb ola bilər. Lakin qiymətlərin 130–150 dollara yüksəlməsi yalnız ağır təchizat böhranı ssenarisi çərçivəsində nəzərdən keçirilməlidir.
Neft qiymətlərinin yüksəlməsi Azərbaycan üçün əlavə ixrac gəlirləri imkanı yarada bilər. Ancaq bunun dövlət büdcəsinə və Neft Fondunun gəlirlərinə təsiri dünya bazarındakı qiymətlə yanaşı, ixrac həcmi, satılan neftin faktiki qiyməti, müqavilə şərtləri və hasilat xərclərindən də asılıdır.
S.Abdulla
