Azərbaycanda 2027-ci ilin dövlət büdcəsi üzrə xərclərin 42,4 milyard manat, gəlirlərin isə 39,234 milyard manat olması proqnozlaşdırılır. Büdcənin əsas prioritetləri müdafiə və təhlükəsizlik, iqtisadi inkişaf, sosial müdafiə, təhsil və işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası olacaq. Bəs bu xərclər əhalinin gündəlik həyatında nəyi dəyişəcək?
Azpost.info xəbər verir ki, 2027-ci il üzrə dövlət büdcəsinin layihəsində gəlirlərin 39 milyard 234 milyon manat, xərclərin isə 42 milyard 400 milyon manat təşkil etməsi nəzərdə tutulur. Gəlir və xərc göstəriciləri 2026-cı ilin təsdiq edilmiş proqnozları ilə müqayisədə müvafiq olaraq 1,6 və 1,7 faiz çoxdur.
Büdcə kəsiri 3,166 milyard manat olacaq
Proqnozlara əsasən, gələn il dövlət büdcəsinin xərcləri gəlirlərini 3 milyard 166 milyon manat üstələyəcək. Bu fərq büdcə kəsiri adlanır və proqnozlaşdırılan ümumi daxili məhsulun 2,2 faizinə bərabərdir. Büdcə kəsiri öz-özlüyündə maliyyə böhranı demək deyil. Əsas məsələ onun hansı mənbələr hesabına maliyyələşdirilməsi, borclanmanın həcmi və dövlət xərclərinin iqtisadiyyata hansı nəticələri verməsidir.
Dövlət büdcəsi xərclərinin gəlirlərdən çox olması hökumətin il ərzində nəzərdə tutulan bütün tədbirləri yalnız həmin ilin gəlirləri hesabına maliyyələşdirməyəcəyini göstərir. Kəsirin maliyyələşdirilməsi üçün nəzərdə tutulan mənbələr və borc öhdəliklərinin dinamikası da büdcənin qiymətləndirilməsində mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Ən çox vəsait hansı sahələrə ayrılacaq?
2027-ci il üzrə funksional təsnifata əsasən, dövlət büdcəsində bir neçə istiqamət xüsusilə böyük paya malik olacaq.
-Müdafiə və milli təhlükəsizlik: 8 milyard 816,4 milyon manat.
-İqtisadi fəaliyyət: 8 milyard 907,3 milyon manat.
-Ümumi dövlət xidmətləri: 5 milyard 521,8 milyon manat.
-Təhsil: 5 milyard 99 milyon manat.
-Sosial müdafiə və sosial təminat: 4 milyard 914 milyon manat.
-Məhkəmə hakimiyyəti, hüquq-mühafizə və prokurorluq: 3 milyard 438,6 milyon manat.
-Səhiyyə: 2 milyard 84,1 milyon manat.
Bu rəqəmlər göstərir ki, büdcədə həm təhlükəsizlik, həm iqtisadi fəaliyyət, həm də sosial sahələr böyük maliyyə payına malikdir.
Sosial xərclər artacaqmı?
2027-ci ildə sosial müdafiə və sosial təminat üzrə 4,914 milyard manat vəsait nəzərdə tutulur. Bundan əlavə, təhsil xərclərinin 5,099 milyard, səhiyyə xərclərinin isə 2,084 milyard manat olması planlaşdırılır. Bu vəsaitlər pensiya və müavinət sisteminin maliyyələşdirilməsi, sosial dəstək tədbirləri, təhsil müəssisələrinin fəaliyyəti və səhiyyə xidmətləri kimi istiqamətlərin maliyyə təminatında rol oynayır.
Hökumətin təqdim etdiyi büdcə çərçivəsində sosialyönlü xərclərin ümumi dövlət büdcəsi xərclərində payının 44 faiz olacağı bildirilir.
Vətəndaş üçün əsas sual isə ayrılan vəsaitin real nəticəsidir: sosial ödənişlərin alıcılıq qabiliyyəti qorunacaqmı, tibbi xidmətlər əlçatan olacaqmı, məktəblərdə təhsilin keyfiyyəti yüksələcəkmi?
Qarabağ və Şərqi Zəngəzura 3,4 milyard manat
2027-ci ildə işğaldan azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması və bərpasına 3,4 milyard manat ayrılması nəzərdə tutulur. Bu vəsaitin əhəmiyyəti yalnız tikinti işləri ilə məhdudlaşmır. Regionda yaşayış məntəqələrinin qurulması, infrastrukturun yaradılması və insanların doğma yurdlarına qayıdışı üçün iqtisadi və sosial şəraitin formalaşdırılması da mühüm istiqamətlərdəndir.
Maliyyənin uzunmüddətli nəticəsi həmin ərazilərdə daimi yaşayışın, iş yerlərinin və özəl sahibkarlığın genişlənməsindən asılı olacaq. Başqa sözlə, bərpa xərclərinin səmərəsi təkcə nə qədər vəsaitin ayrılması ilə deyil, həmin investisiyaların dayanıqlı iqtisadi fəaliyyət yaradıb-yaratmaması ilə ölçülməlidir.
2027–2030-cu illər ərzində işğaldan azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması və bərpasına ümumilikdə 13,2 milyard manat yönəldilməsi proqnozlaşdırılır.
Azərbaycan neft gəlirlərindən nə qədər asılı qalacaq?
2027-ci il dövlət büdcəsinin gəlirlərində neft-qaz sektorunun payının 15 milyard 480 milyon manat və ya 39,5 faiz, qeyri-neft-qaz sektorunun payının isə 23 milyard 754 milyon manat və ya 60,5 faiz olması gözlənilir. Qeyri-neft gəlirlərinin daha böyük paya malik olması iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla belə, neft-qaz sektorunun büdcə gəlirlərindəki payı hələ də böyükdür. Üstəlik, neft gəlirləri dövlətin ümumi maliyyə imkanlarına Dövlət Neft Fondundan transfertlər vasitəsilə də təsir göstərə bilər.
Büdcə hesablamalarında 2027–2030-cu illər üçün baza ssenarisində neftin bir barelinin qiyməti 65 ABŞ dolları götürülüb. Neftin qiymətinin bu səviyyədən aşağı düşməsi və ya yüksəlməsi büdcə gəlirlərinə təsir göstərə bilər. Buna görə də qeyri-neft sektorunda istehsalın, ixracın, özəl sahibkarlığın və vergi bazasının genişləndirilməsi fiskal dayanıqlıq üçün vacibdir.
Büdcə artımı vətəndaşın həyatında nəyi dəyişəcək?
2027-ci il büdcəsinin həcminin artması avtomatik olaraq əhalinin gəlirlərinin və yaşayış səviyyəsinin eyni nisbətdə yüksəlməsi demək deyil. Büdcənin vətəndaşa təsiri bir neçə istiqamətdə özünü göstərə bilər:
-Sosial təminat: sosial proqramların maliyyələşdirilməsi və həssas qruplara dəstəyin davam etdirilməsi.
-Təhsil və səhiyyə: xidmətlərin keyfiyyətinin və əlçatanlığının artırılması üçün maliyyə imkanları.
-İş yerləri: infrastruktur və iqtisadi layihələr vasitəsilə məşğulluğa mümkün təsir.
-Regional inkişaf: Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaşayış və biznes imkanlarının genişlənməsi.
-Maliyyə sabitliyi: büdcə kəsirinin idarə edilməsi və neft gəlirlərindəki dəyişikliklərə davamlılığın qorunması.
Burada əsas məqam büdcədə nəzərdə tutulan vəsaitlə faktiki nəticəni fərqləndirməkdir.
Əsas məsələ ayrılan pulun nəticəsidir
2027-ci ilin büdcə layihəsi dövlətin təhlükəsizlik, iqtisadi inkişaf, sosial müdafiə və azad edilmiş ərazilərin bərpasına böyük vəsait ayırmağı planlaşdırdığını göstərir. Eyni zamanda, 3,166 milyard manatlıq kəsir və büdcə gəlirlərinin neft-qaz sektorundan asılılığı maliyyə siyasətinin diqqətlə idarə olunmasını tələb edir.
Vətəndaş üçün büdcənin uğuru yalnız ümumi məbləğin artması ilə ölçülməməlidir. Əsas göstəricilər real gəlirlərin qorunması, keyfiyyətli dövlət xidmətləri, yeni iş imkanları və ayrılan vəsaitin səmərəli istifadəsidir.
Samir Abdulla
