Azərbaycanda dəmir yollarının 63 faizi elektrikləşdirilib. Bu göstərici Avropa İttifaqında dəmir yolu şəbəkəsinin orta elektrikləşdirilmə səviyyəsi kimi göstərilən 57,6 faizdən yüksəkdir.
Bu barədə nəqliyyat üzrə ekspert Rauf Ağamirzəyev açıqlamasında bildirib. Ekspertin diqqət çəkdiyi əsas məqam yalnız faizlərin müqayisəsi deyil: elektrikləşdirilmiş xətlərin payı qatarların nə qədərinin elektriklə işlədiyini göstərmir.
Ekspertin təqdim etdiyi müqayisəyə əsasən, dəmir yollarının elektrikləşdirilmə faizi şəbəkənin hansı hissəsinin elektrik dartısı ilə hərəkətə uyğunlaşdırıldığını ifadə edir. Bu səbəbdən göstəricini qatarların faktiki hərəkətində elektrik enerjisinin payı ilə qarışdırmaq olmaz.
Avropada vəziyyət necədir?
Eurostatın 2024-cü il göstəricilərinə əsasən, Avropada dəmir yollarının elektrikləşdirilmə səviyyəsi ölkələr üzrə ciddi fərqlənir.
İsveçrədə bu göstərici 99,8 faiz, Lüksemburqda 96,7 faiz, Monteneqroda isə 90,5 faizdir. Belçikada dəmir yolu şəbəkəsinin 88 faizi, İsveçdə 75,1 faizi elektrikləşdirilib.
Almaniyada göstərici 55,3 faiz təşkil edir. Baltikyanı ölkələrdə isə elektrikləşdirilmə səviyyəsi daha aşağıdır: Latviyada 13,7 faiz, Estoniyada 12 faiz, Litvada 8,1 faizdir. İrlandiyada bu göstərici cəmi 2,6 faizdir.
Bu fərqlər dəmir yolu şəbəkəsinin elektrikləşdirilməsinə təkcə iqtisadi imkanların təsir etmədiyini göstərir. Ölkələrin coğrafiyası, dəmir yollarının quruluşu, sərnişin və yük daşımalarının həcmi, eləcə də investisiya prioritetləri də mühüm rol oynayır.
Azərbaycanda elektrikləşdirmənin tarixi
Azərbaycanda dəmir yollarının elektrikləşdirilməsi tarixi 1926-cı il iyulun 6-dan başlayır. Həmin gün Bakı–Sabunçu–Suraxanı xəttinin elektrikləşdirilməsi ölkənin dəmir yolu tarixində mühüm mərhələ olub. Rauf Ağamirzəyevin paylaşdığı məlumata görə, 2025-ci il dekabrın 5-nə olan vəziyyətə əsasən, Azərbaycanda dəmir yolu şəbəkəsinin 63 faizi elektrikləşdirilib.
Beləliklə, Azərbaycan bu göstərici üzrə Avropa İttifaqının qeyd olunan orta səviyyəsini geridə qoyur. Bununla belə, faizlərin müqayisəsi dəmir yolu sistemlərinin ümumi səmərəliliyi barədə təkbaşına nəticə çıxarmağa imkan vermir.
Əsas məsələ yalnız elektrikləşdirilmiş xətlərin sayı deyil
Elektrikləşdirilmiş dəmir yolu xətləri qatarların hərəkətində elektrik dartısından istifadə üçün infrastruktur yaradır. Ancaq bu infrastrukturun real faydası onun nə dərəcədə səmərəli işlədilməsindən də asılıdır. Sərnişinlər üçün qatarların hərəkət tezliyi, marşrutların əlçatanlığı, vaxtında hərəkət və xidmət keyfiyyəti mühüm əhəmiyyət daşıyır. Yük daşımalarında isə xəttin buraxılış qabiliyyəti, logistika əlaqələri və daşımaların təşkili ön plana çıxır.
Ona görə də Azərbaycanın 63 faizlik göstəricisi dəmir yolu infrastrukturunun elektrikləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətli müqayisə yaratsa da, növbəti mərhələdə əsas sual mövcud imkanlardan nə dərəcədə səmərəli istifadə olunmasıdır.
S.Abdulla
