Azərbaycanda ərzaq qiymətlərində artım davam edir. Ən çox bahalaşan məhsullar arasında tərəvəz, yumurta və ət var. Bu dəyişikliklər gündəlik bazarlıq xərclərinə təsir edir və ailələrin eyni gəlirlə əvvəlki qədər məhsul almasını çətinləşdirə bilər.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında istehlak qiymətləri ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5,7 faiz artıb. Qida məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları üzrə qiymət artımı isə 6,9 faiz təşkil edib.
Sentyabr ayında ümumi istehlak qiymətləri əvvəlki ayla müqayisədə 0,9 faiz, qida məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları üzrə qiymətlər isə 1,4 faiz yüksəlib.
Ən çox hansı məhsullar bahalaşıb?
Dövlət Statistika Komitəsinin sentyabr ayı üzrə məlumatlarında bəzi məhsulların qiymətlərində nəzərəçarpan artım qeydə alınıb.
Sentyabrda avqust ayı ilə müqayisədə:
-Tərəvəzlər – 6,9 faiz bahalaşıb.
-Yumurta – 5,4 faiz bahalaşıb.
-Ət və ət məhsulları – 2 faiz bahalaşıb.
-Balıq və balıq məhsulları – 1,9 faiz bahalaşıb.
-Süd və süd məhsulları – 0,4 faiz bahalaşıb.
-Çörək, çörək məmulatları və yarmalar – 0,3 faiz bahalaşıb.
Tərəvəzlər və yumurta üzrə artım xüsusilə diqqət çəkir. Çünki bu məhsullar bir çox ailənin gündəlik qida rasionunda mühüm yer tutur. Ət və balığın bahalaşması da ailələrin zülal mənbələrinə çəkdiyi xərcləri artıra bilər.
Bununla belə, qiymətlər bütün məhsullar üzrə eyni istiqamətdə dəyişməyib. Sentyabrda meyvələrin qiyməti 1,3 faiz, kərə və bitki yağlarının qiyməti isə 0,2 faiz azalıb.
Bu göstəricilər bazarda ayrı-ayrı məhsulların qiymətinin həm arta, həm də azala bildiyini göstərir.
Ərzaq bahalaşması ailə büdcəsinə nə qədər təsir edir?
Qiymət artımının ailəyə təsirini anlamaq üçün sadə hesablama aparmaq olar.
Tutaq ki, bir ailə ay ərzində ərzağa 500 manat xərcləyir. Əgər aldığı məhsulların qiymətləri eyni səbət üzrə 6,7 faiz artarsa, əvvəlki alış-verişi etmək üçün təxminən 33,50 manat əlavə vəsait lazım gələr. Bu, rəsmi ərzaq qiymətləri indeksinə əsaslanan şərti hesablamadır. Konkret ailənin real xərci onun aldığı məhsullardan, miqdardan və mağaza seçimindən asılı olaraq fərqlənəcək.
Ərzaq qiymətlərinin artması xüsusilə gəlirinin böyük hissəsini qidaya sərf edən ailələr üçün daha çox hiss oluna bilər. Belə ailələrdə qiymət artımı digər xərclərdən — geyim, istirahət, təhsil və ya yığımdan — imtina etməyə səbəb ola bilər.
Əgər maaş və ya pensiya gəliri eyni müddətdə qiymətlər qədər artmırsa, ailənin alıcılıq qabiliyyəti zəifləyir. Başqa sözlə, gəlir dəyişməsə belə, əvvəlki bazarlıq üçün daha çox pul tələb olunur.
Ərzaq niyə bahalaşır?
Ərzaq qiymətlərinin artmasının səbəbləri məhsuldan məhsula dəyişir. İstehsal və daşınma xərcləri, yanacaq və enerji qiymətləri, yem və gübrə xərcləri, mövsümi amillər, məhsulun bazara çıxarılma həcmi və idxal qiymətləri son qiymətə təsir göstərə bilər. Məsələn, tərəvəzlərin qiymətində mövsümi dəyişikliklər müşahidə oluna bilər. Ət və süd məhsullarının maya dəyərində isə heyvan yeminin, saxlanma və daşınma xərclərinin rolu var. İdxaldan asılı məhsullarda beynəlxalq qiymətlər və valyuta məzənnələri də əhəmiyyət daşıya bilər.
Ailələr xərcləri necə azalda bilər?
Qiymət artımının qarşısını istehlakçı təkbaşına ala bilməz. Bununla belə, alış-veriş zamanı bəzi üsullar büdcəyə qənaət etməyə kömək edə bilər:
Məhsulların vahid qiymətini müqayisə edin. Eyni məhsulun kiloqram və ya litr üzrə qiymətinə baxmaq daha sərfəli seçimi müəyyənləşdirməyə kömək edir.
Mövsümi məhsullara üstünlük verin. Qiyməti aşağı olan mövsümi tərəvəz və meyvələr bəzi hallarda daha sərfəli alternativ ola bilər.
Alış-veriş siyahısı hazırlayın. Əvvəlcədən planlaşdırma ehtiyac olmayan məhsullara artıq pul xərcləməyin qarşısını ala bilər.
Alternativ məhsulları nəzərdən keçirin. Bir məhsul bahalaşdıqda, qida dəyərini və keyfiyyətini nəzərə alaraq münasib qiymətli alternativ seçmək mümkündür.
Aylıq xərcləri qeyd edin. Ərzağa nə qədər pul xərcləndiyini izləmək büdcədə əsas yükü yaradan məhsulları müəyyən etməyə kömək edir.
Əsas məsələ təkcə qiymət deyil, gəlirin alıcılıq qabiliyyətidir
Rəsmi statistika göstərir ki, 2026-cı ilin ilk doqquz ayında ərzaq məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları üzrə qiymət artımı ümumi istehlak qiymətləri artımını üstələyib. Sentyabrda isə xüsusilə tərəvəz və yumurta qiymətlərində aylıq artım qeydə alınıb.
Amma ailənin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün yalnız inflyasiya göstəricisinə baxmaq kifayət deyil. Gəlirlərin necə dəyişməsi, ərzağın ailə büdcəsindəki payı və konkret məhsulların qiyməti də nəzərə alınmalıdır.
S. Abdulla
