Azərbaycanda ərzaq məhsullarının qiymətləri yenidən ailə büdcəsinə təzyiq göstərir.
Dövlət Statistika Komitəsinin son açıqladığı inflyasiya göstəricilərinə görə, 2026-cı ilin sentyabrında qida məhsulları ötən ilin eyni ayı ilə müqayisədə 6,7 faiz bahalaşıb. Bəs bu artım ailənin aylıq ərzaq xərcinə neçə manat əlavə edir və indiki qiymətlərlə dolanmaq üçün nə qədər pul lazımdır?
Ərzaq inflyasiyası 6,7 faizə çatıb
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında istehlak qiymətləri ötən ilin eyni dövrünə nisbətən 5,7 faiz, qida məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları üzrə isə 6,9 faiz artıb. Yalnız ərzaq məhsullarının qiymətləri üzrə sentyabr ayının illik artımı 6,7 faiz təşkil edib.
Beləliklə, ərzaq qiymətləri ümumi inflyasiyadan daha sürətlə yüksəlib. Bu fərq ailələr üçün əhəmiyyətlidir: gündəlik büdcədə ərzağın payı böyük olduqda qiymət artımı digər xərclərə ayrılan vəsaiti də azalda bilər.
Sentyabrda ən çox hansı ərzaqlar bahalaşıb?
Dövlət Statistika Komitəsinin açıqladığı məlumata görə, 2026-cı ilin sentyabrında əvvəlki ayla müqayisədə qiymət artımı bir sıra gündəlik ərzaqlarda qeydə alınıb. Ən diqqətçəkən dəyişikliklər bunlardır:
-Tərəvəzlər – 6,9 faiz;
-Yumurta – 5,4 faiz;
-Ət və ət məhsulları – 2 faiz;
-Balıq və balıq məhsulları – 1,9 faiz;
-Süd və süd məhsulları – 0,4 faiz;
-Çörək, çörək məmulatları və yarmalar – 0,3 faiz.
Eyni zamanda, meyvələr 1,3 faiz, kərə və bitki yağları isə 0,2 faiz ucuzlaşıb. Bu, bütün ərzaqların eyni vaxtda və eyni templə bahalaşmadığını göstərir. Qiymətlərin dəyişməsi məhsulun mövsümündən və növündən də asılıdır.
Qeyd edək ki, sadalanan faizlər sentyabrın avqustla müqayisəsidir. Onları ötən ilin eyni ayına aid artım kimi təqdim etmək düzgün olmaz.
Mağazada ərzaq neçəyədir?
Oktyabrın 22-də yenilənmiş açıq onlayn supermarket qiymətlərinin müqayisəsi bəzi gündəlik məhsullar üzrə aşağıdakı mənzərəni göstərir:
| Məhsul | Göstərilən qiymət |
|---|---|
| 10 ədəd yumurta, bəzi növlər | 2,95–3,50 manat |
| Paket toyuq, 1 kq | 5,99 manatdan |
| Süd, 1 litr, bəzi markalar | 2,09–2,95 manat |
| Kartof, 1 kq, bəzi təkliflər | 0,79–1,39 manat |
Bu rəqəmlər konkret mağazaların və məhsul növlərinin qiymətləridir. Bəzi təkliflər onlayn satışa və ya çatdırılma platformalarına aid olduğundan kassadakı qiymət fərqlənə bilər. Buna görə bu cədvəl ötən illə tam müqayisəli səbət deyil, hazırkı qiymət səviyyəsini göstərən nümunədir.
Ailənin aylıq ərzaq səbəti neçə manata başa gəlir?
Bakı supermarketləri üzrə 2026-cı ilin sentyabr ayının sonlarında dərc edilmiş müqayisəli araşdırmada dörd nəfərlik ailənin 10 əsas ərzaq qrupu üzrə aylıq səbətinin dəyəri 436–672 manat arasında hesablanıb. Orta göstərici təxminən 536 manat olub.
Bu hesablamanı illik inflyasiya ilə müqayisə etsək, 6,7 faizlik artımın təsirini təxmini hesablamaq mümkündür. Əgər eyni səbətin qiyməti bir il ərzində məhz 6,7 faiz artıbsa, onun əvvəlki ilin müqayisəli dəyəri təxminən 502 manat olardı. Bu halda fərq ayda təqribən 34 manat edir.
502 manat Dövlət Statistika Komitəsinin ölçdüyü konkret ailə səbətinin ötənilki qiyməti deyil. Bu, 536 manatlıq nümunə səbətə rəsmi illik ərzaq inflyasiyasının tətbiqi ilə alınan təxmini hesablamadır. Real ailənin xərci aldığı məhsullardan, miqdardan, markadan, mağazadan və endirimlərdən asılı olaraq dəyişir.
536 manatlıq səbət minimum əməkhaqqı ilə necə müqayisə olunur?
2026-cı ildə Azərbaycanda minimum aylıq əməkhaqqı 400 manat, ölkə üzrə yaşayış minimumu isə 300 manat müəyyən edilib. Əmək qabiliyyətli əhali üçün yaşayış minimumu 317 manat, uşaqlar üçün 260 manatdır.
Beləliklə, dörd nəfərlik ailə üçün hesablanan 536 manatlıq nümunəvi ərzaq səbəti bir nəfərin minimum əməkhaqqından 136 manat çoxdur. İki nəfər ailə üzvü minimum əməkhaqqı alarsa, onların birlikdə 800 manat gəlirinin təxminən 67 faizi həmin səbətə gedər.
Amma bu müqayisə də ehtiyatla şərh edilməlidir: 536 manatlıq səbət konkret istehlak modelinə əsaslanan nümunədir, 400 manat isə vergi və digər tutulmaların tətbiq oluna bildiyi əməkhaqqı göstəricisidir. Kirayə, kommunal xidmətlər, nəqliyyat, geyim, dərman və digər gündəlik xərclər bu hesablamaya daxil deyil.
Yaşayış minimumu da ailənin bütün ərzaq ehtiyaclarının bazar qiymətləri ilə qarşılandığını təsdiqləyən ayrıca “ərzaq büdcəsi” deyil; bu, qanunla müəyyən edilən sosial-iqtisadi göstəricidir.
Bahalaşma ailənin seçimlərinə necə təsir edir?
Ərzaq qiymətlərinin artması bütün ailələrə eyni dərəcədə təsir göstərmir. Gəlirinin böyük hissəsini ərzağa xərcləyən ailə üçün yumurta, ət və tərəvəz kimi məhsulların bahalaşması daha ciddi hiss oluna bilər. Daha yüksək gəlirli ailələr isə məhsul seçimini dəyişmək, fərqli mağazalardan alış-veriş etmək və endirimlərdən istifadə etməklə xərclərin bir hissəsini kompensasiya edə bilərlər.
S. Abdulla
