Qrip
Havanın soyuması ilə təkcə temperatur deyil, insanların xəstələnmə riski də dəyişir. Payızın sonu və qış aylarında qrip, soyuqdəymə, COVID-19 və digər tənəffüs yolu infeksiyalarının yayılması artır. Xüsusilə uşaqlar, yaşlılar və xroniki xəstəlikləri olan insanlar bu dövrdə daha diqqətli olmalıdırlar.
Bəs soyuq havalarda hansı xəstəliklər daha çox yayılır? Hansı əlamətlərə diqqət yetirmək və özümüzü necə qorumaq lazımdır?
1. Qrip – qış aylarının əsas təhlükələrindən biri
Soyuq mövsümdə ən çox rast gəlinən xəstəliklərdən biri qripdir. Bu infeksiya qəfil başlayan yüksək hərarət, öskürək, baş ağrısı, əzələ və oynaq ağrıları, halsızlıqla müşayiət oluna bilər.
Adi soyuqdəymədən fərqli olaraq, qrip daha ağır keçə və xüsusilə risk qruplarında ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Yaşlılar, azyaşlı uşaqlar, hamilə qadınlar və xroniki xəstəlikləri olanlar daha çox risk altındadır.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, mövsümi qrip mülayim iqlim qurşağında əsasən oktyabr-mart aylarında yayılır. Qripə qarşı mövsümi peyvənd ağır xəstəlik riskini azaltmağın əsas vasitələrindən biridir.
2. Soyuqdəymə və yuxarı tənəffüs yolu infeksiyaları
Burun axması, asqırma, boğaz ağrısı, öskürək və burun tutulması ilə müşayiət olunan soyuqdəymə də payız-qış mövsümündə geniş yayılır. Bu xəstəliklərə müxtəlif viruslar səbəb olur. Əksər hallarda simptomlar bir həftə ərzində azalır. Lakin bəzi insanlarda sinusit, qulaq infeksiyası və digər ağırlaşmalar yarana bilər.
Vacib məqam budur ki, soyuq hava özü virus infeksiyası yaratmır. Xəstəliyə viruslar səbəb olur. Ancaq soyuq aylarda insanların qapalı və zəif havalandırılan məkanlarda daha çox vaxt keçirməsi infeksiyaların yayılmasını asanlaşdırır.
3. COVID-19 – mövsümi artım ehtimalı qalır
COVID-19 pandemiyanın ən ağır mərhələsini geridə qoysa da, virus dövri olaraq yayılmaqda davam edir. Qızdırma, öskürək, boğaz ağrısı, burun tutulması, halsızlıq və bədən ağrıları xəstəliyin əlamətləri ola bilər. Bu simptomlar qrip və digər respirator infeksiyalarla oxşardır. Buna görə yalnız əlamətlərə əsasən xəstəliyi dəqiq müəyyənləşdirmək mümkün deyil.
COVID-19-un yayılması qrip kimi sərt mövsümi qanunauyğunluğa tabe olmasa da, bəzi dövrlərdə, o cümlədən qış aylarında yoluxma arta bilər.
4. RSV – xüsusilə körpələr üçün təhlükəlidir
Respirator-sinsitial virus (RSV) əsasən tənəffüs yollarını və ağciyərləri zədələyir. Böyüklərdə çox vaxt adi soyuqdəyməyə bənzər əlamətlərlə keçsə də, körpələrdə və yaşlı insanlarda daha ağır fəsadlar yarada bilər. Virus xüsusilə altı aydan kiçik körpələr üçün təhlükəlidir. RSV bronxiolitə və pnevmoniyaya səbəb ola bilər. Körpədə nəfəsalmanın çətinləşməsi, sürətlənməsi, qidalanmadan imtina və ciddi halsızlıq müşahidə olunarsa, tibbi yardım almaq vacibdir.
5. Pnevmoniya – infeksiyanın ciddi ağırlaşması
Ağciyər iltihabı kimi tanınan pnevmoniya qış aylarında daha çox diqqət tələb edən xəstəliklərdəndir. Ona viruslar və bakteriyalar səbəb ola bilər. Yüksək hərarət, öskürək, sinə ağrısı, nəfəs darlığı və güclü halsızlıq əsas əlamətlər arasındadır. Pnevmoniya qrip və digər respirator infeksiyalardan sonra da inkişaf edə bilər. Xüsusilə yaşlılarda, uşaqlarda və immun sistemi zəif olan insanlarda xəstəlik ağır keçə bilər.
6. Astma və xroniki bronxitin kəskinləşməsi
Soyuq hava yalnız infeksiyaların yayılmasına deyil, mövcud xəstəliklərin ağırlaşmasına da təsir göstərə bilər. Astma xəstələrində soyuq və quru hava tənəffüs yollarını qıcıqlandıraraq öskürək, xırıltı və nəfəs darlığını artıra bilər. Xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi (XOAX) və xroniki bronxitdən əziyyət çəkənlərdə də soyuq mövsümdə simptomlar kəskinləşə bilər.
Belə xəstələr həkimin təyin etdiyi müalicəni davam etdirməli, dərmanlarını özbaşına dayandırmamalı və soyuq havada uzun müddət qalmaqdan çəkinməlidirlər.
Soyuq havalarda xəstəliklərdən necə qorunmaq olar?
Mütəxəssislər payız-qış mövsümündə bir neçə sadə qaydaya əməl etməyi tövsiyə edirlər:
-Əlləri mütəmadi sabunla yumaq;
-Qapalı məkanları müntəzəm havalandırmaq;
-Xəstə insanlarla yaxın təmasdan çəkinmək;
-Öskürərkən və asqırarkən ağız və burunu örtmək;
-Xəstəlik əlamətləri olduqda evdə qalmaq və başqalarına yoluxdurma riskini azaltmaq;
-Risk qrupuna daxil olan şəxslər üçün həkimlə məsləhətləşərək mövsümi qrip peyvəndi barədə qərar vermək.
Xüsusilə nəfəs darlığı, sinədə ağrı, huşun qarışması, güclü halsızlıq və vəziyyətin sürətlə pisləşməsi zamanı təcili tibbi yardım almaq lazımdır.
Soyuq havalarda xəstəliklərdən qorunmaq üçün yalnız isti geyinmək kifayət etmir. Əsas məsələ virusların yayılmasının qarşısını almaq, xroniki xəstəlikləri nəzarətdə saxlamaq və təhlükəli simptomları vaxtında tanımaqdır.
Sunay Aydın
