Biznes qurmaq və ya mövcud fəaliyyətini genişləndirmək istəyən sahibkarların qarşılaşdığı əsas suallardan biri bank kreditlərinə aiddir. Hər il minlərlə sahibkar maliyyə dəstəyi almaq üçün banklara müraciət etsə də, bütün layihələr eyni şansla maliyyələşdirilmir.
Azpost.info bildirir ki, mütəxəssislərin fikrincə, Azərbaycanda banklar daha çox dövlətin prioritet hesab etdiyi sahələrə, sabit pul dövriyyəsi olan bizneslərə və risk səviyyəsi aşağı qiymətləndirilən layihələrə kredit ayırmağa üstünlük verirlər.
Banklar hansı sahələrə daha çox kredit verir?
Dövlətin dəstəklədiyi bizneslər
Bankların ən rahat maliyyələşdirdiyi istiqamətlərdən biri dövlət proqramları çərçivəsində dəstəklənən layihələrdir. Belə layihələrdə kredit riskinin bir hissəsi dövlət tərəfindən bölüşdürüldüyü üçün banklar daha həvəslə maliyyələşmə həyata keçirirlər.
Bu istiqamətlərə daxildir:
kənd təsərrüfatı və aqrar layihələr;
istixana kompleksləri;
intensiv bağçılıq;
heyvandarlıq və quşçuluq;
qida, tekstil və tikinti materiallarının istehsalı;
alternativ enerji və tullantıların təkrar emalı layihələri.
Belə layihələrdə Sahibkarlığın İnkişafı Fondu, Azərbaycan Biznesinin İnkişafı Fondu və KOBİA-nın təqdim etdiyi faiz subsidiyası və zəmanət mexanizmləri sahibkarın maliyyə yükünü xeyli azaldır.
Ticarət və xidmət sektoru
Banklar pul dövriyyəsinin sürətli olduğu bizneslərə də üstünlük verirlər. Gündəlik satışların yüksək olması kreditin geri qaytarılması riskini azaldır.
Bu kateqoriyaya daxildir:
supermarketlər;
geyim mağazaları;
apteklər;
avtoehtiyat hissələri satışı;
logistika və yükdaşıma xidmətləri;
anbar təsərrüfatı;
restoran, kafe və otel biznesi.
Xüsusilə POS-terminal və bank hesabları üzərindən şəffaf dövriyyə göstərən müəssisələrin kredit alma ehtimalı daha yüksək olur.
İnformasiya texnologiyaları
Son illər proqram təminatı hazırlayan şirkətlər, rəqəmsal xidmətlər göstərən müəssisələr və İKT layihələri də bankların diqqət mərkəzinə düşüb. Müqavilələri və sabit gəliri olan texnologiya şirkətlərinə bəzi banklar xüsusi biznes kreditləri və sürətləndirilmiş maliyyələşmə məhsulları təqdim edirlər.
Kreditin təsdiqlənməsinə təsir edən əsas amillər
Bank üçün biznes ideyasından daha vacib olan onun maliyyə göstəriciləridir.
Ən mühüm meyarlar bunlardır:
biznesin ən azı 6-12 ay fəaliyyət göstərməsi;
rəsmi maliyyə dövriyyəsinin yüksək olması;
bank hesabları və POS əməliyyatlarının şəffaflığı;
müsbət kredit tarixçəsi;
likvid daşınmaz əmlakın girov qoyulması.
Ekspertlər bildirirlər ki, Bakı və Abşeron ərazisində yerləşən kommersiya obyektləri və mənzillər banklar tərəfindən daha yüksək qiymətləndirilir.
Sahibkarların ən çox üzləşdiyi problemlər nədir?
Buna baxmayaraq, biznes kreditlərinin alınması hər zaman asan olmur.
Şəffaf maliyyə dövriyyəsinin olmaması
Bir çox sahibkarın real gəliri yüksək olsa da, həmin dövriyyə bank hesablarında və vergi hesabatlarında görünmür. Nağd hesablaşmaların üstünlük təşkil etməsi və ikili mühasibatlıq bankların etimadını azaldır.
Girov problemi
Banklar regionlarda yerləşən daşınmaz əmlakı çox vaxt bazar qiymətindən 30-50 faiz aşağı qiymətləndirirlər. Bəzi hallarda isə Bakı və Abşeron ərazisində yerləşən əlavə girov tələb olunur. İstehsal avadanlıqları və mallar isə əksər hallarda əsas təminat kimi qəbul edilmir.
Yüksək faizlər
Kommersiya şərtləri ilə verilən biznes kreditlərinin faizləri xüsusilə kiçik sahibkarlar üçün ciddi yük yaradır. Mikro və kiçik biznes kreditlərində faiz dərəcələri bir çox hallarda 10-18 faiz arasında dəyişir.
Startapların maliyyələşdirilməsi
Banklar yeni yaradılmış bizneslərə ehtiyatla yanaşırlar. Əgər sahibkarın fəaliyyəti, maliyyə dövriyyəsi və satış statistikası yoxdursa, kredit almaq olduqca çətinləşir.
Regionlarda biznes qurmaq istəyənlər üçün vəziyyət necədir?
Banklar regionlarda da biznes kreditləri təqdim edirlər. Lakin burada dövlət dəstəyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ekspertlər regionlarda fəaliyyətə başlamaq istəyən sahibkarlara ilk növbədə dövlət proqramlarından yararlanmağı tövsiyə edirlər.
Ən əlverişli mexanizmlər bunlardır:
Sahibkarlığın İnkişafı Fondunun güzəştli kreditləri;
KOBİA-nın zəmanət mexanizmi;
Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin kənd təsərrüfatı layihələri üçün təqdim etdiyi güzəştli maliyyələşmə.
Bu proqramlar kredit faizini aşağı salmaqla yanaşı, girov probleminin də müəyyən hissəsini aradan qaldırır.
Hansı banklara müraciət etmək məqsədəuyğundur?
Kiçik və orta biznes portfeli geniş olan banklar arasında aşağıdakılar daha çox seçilir:
Azərbaycan Beynəlxalq Bankı (ABB);
Kapital Bank;
AccessBank;
Bank Respublika;
TuranBank;
Rabitəbank.
Bu banklar xüsusilə KOB layihələrinin maliyyələşdirilməsi və dövlət proqramları üzrə daha geniş təcrübəyə malikdirlər.
Azərbaycanda bankların kredit siyasəti əsasən risklərin minimuma endirilməsi prinsipi üzərində qurulub. Şəffaf maliyyə dövriyyəsi, sabit gəlir, müsbət kredit tarixçəsi və etibarlı girov təqdim edən sahibkarların maliyyə əldə etmək şansı daha yüksəkdir.
Bununla yanaşı, dövlətin dəstəklədiyi aqrar, istehsal, yaşıl enerji və rəqəmsal texnologiyalar sahələri 2026-cı ildə də bankların ən çox maliyyələşdirdiyi istiqamətlər sırasında qalacaq.
Samir Abdulla
