Son günlər Azərbaycanda hava şəraitində müşahidə olunan dəyişikliklər ictimai diqqəti yenidən iqlim və mövsümi proqnozlara yönəldib. Xüsusilə yaz fəslinin sonuna yaxınlaşdıqca temperaturun sürətlə yüksəlməsi və bəzi günlər normadan yüksək istilik qeydə alınması “yay öncəsi anomal istilik dalğası” ehtimalını gündəmə gətirir.
Azpost.info bildirir ki, mütəxəssislərin ümumi qənaətinə görə, regionda iqlim dəyişiklikləri son illərdə daha kəskin xarakter alıb və bu, mövsümlərarası keçidi də qeyri-sabit edib. Azərbaycan da daxil olmaqla Cənubi Qafqaz ölkələrində yazın sonu və yayın əvvəli dövrlərdə temperaturun kəskin artması artıq nadir hadisə sayılmır.
Temperatur artımı nədən qaynaqlanır?
Sinoptik proseslər göstərir ki, ölkə ərazisinə isti hava kütlələrinin daxil olması əsasən Orta Asiya və Yaxın Şərq üzərindən gələn hava axınları ilə bağlıdır. Bu axınlar gücləndikdə, xüsusilə aran rayonlarında və Bakı-Abşeron yarımadasında temperatur qısa müddətdə 35 dərəcəyə yaxın və ya daha yuxarı həddə yüksələ bilir.
Bununla yanaşı, urbanizasiya faktoru da rol oynayır. Bakı kimi böyük şəhərlərdə “istilik adası effekti” nəticəsində gecə temperaturu belə yüksək qalır və sərinləmə prosesi zəifləyir.
Anomal istilik dalğası gözlənilirmi?
Hazırkı ümumi iqlim trendlərinə əsasən, yaxın günlərdə qısa müddətli istiləşmə dalğalarının müşahidə olunması mümkündür. Lakin bunu uzunmüddətli və davamlı “anomal istilik dalğası” kimi qiymətləndirmək üçün sabit və güclü meteoroloji siqnallar olmalıdır.
Adətən belə istilik dalğaları bir neçə gün davam edir, sonra isə yağıntılı və nisbətən sərin hava kütləsi ilə əvəz olunur. Bu səbəbdən mütəxəssislər və meteoroloji müşahidələr göstərir ki, mövsüm keçidi dövründə temperatur dalğalanmaları daha çox lokal və qısamüddətli xarakter daşıyır.
İqlim dəyişikliklərinin təsiri
Qlobal istiləşmə fonunda Azərbaycan da dünya üzrə müşahidə olunan tendensiyalardan kənarda deyil. Son onilliklərdə orta illik temperaturun artması, yay mövsümünün daha uzun və isti keçməsi ilə nəticələnib.
Bəzi tədqiqatlara görə, xüsusilə 2000-ci illərdən sonra ekstremal hava hadisələrinin — güclü istilər, qısamüddətli leysanlar və küləkli günlərin — sayı artıb. Bu da gələcəkdə daha dəyişkən hava şəraitinin mümkünlüyünü göstərir.
Nə gözlənilir?
İqlim modellərinə əsaslanan ümumi proqnozlara görə, yay aylarında temperaturun normadan yuxarı olması ehtimalı yüksəkdir. Bu zaman qısamüddətli istilik dalğaları daha tez-tez müşahidə oluna bilər. Gecə və gündüz temperatur fərqləri azalır, lokal yağışların xarakteri daha kəskin və qısa müddətli olur
Azərbaycanda yaxın dövrdə tam mənada davamlı və uzunmüddətli “anomal istilik dalğası” proqnozlaşdırmaq çətindir. Lakin mövsümi dəyişikliklər və qlobal iqlim tendensiyaları fonunda qısa müddətli güclü istiləşmələr istisna edilmir.
Sunay Aydın
