Dünyada ərzaq qiymətləri yenidən yüksəlir. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) hesabatına görə, qlobal ərzaq qiymətləri indeksi sentyabr ayında orta hesabla 136 bənd təşkil edib. Bu, 2022-ci ilin noyabrından bəri qeydə alınan ən yüksək göstəricidir.
FAO-nun məlumatına əsasən, indeks avqust ayı ilə müqayisədə 1,5 faiz, 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə isə 5,8 faiz artıb.
Ərzaq məhsullarının əsas kateqoriyaları üzrə qiymətlər fərqli istiqamətdə dəyişib. Sentyabrda şəkərin qiyməti əvvəlki ayla müqayisədə 6,1 faiz, taxıl məhsullarının qiyməti 5,1 faiz, bitki yağlarının qiyməti isə 0,9 faiz yüksəlib.
Bunun əksinə, ət məhsullarının qiyməti 1,1 faiz, süd məhsullarının qiyməti isə 0,1 faiz azalıb.
Qlobal ərzaq bazarında nə baş verir?
FAO qiymət artımının əsas səbəbləri arasında logistika problemlərini və əlverişsiz hava şəraitini göstərir.
Xüsusilə Qara dəniz və Hörmüz boğazı ətrafında logistika problemləri ərzaq və kənd təsərrüfatı məhsullarının beynəlxalq daşınmasına təzyiq yaradır. Bununla yanaşı, Avropa, Şimali Amerika və Cənub-Şərqi Asiyanın kənd təsərrüfatı məhsulları istehsal edən bir sıra böyük ölkələrində anomal quraqlıq müşahidə olunur.
FAO bu proseslərdə El-Ninyo kimi iqlim hadisələrinin təsirinə də diqqət çəkir.
Təşkilatın baş iqtisadçısı Maksimo Torero bildirib ki, xammal məhsullarının dünya qiymətlərində davamlı və getdikcə genişlənən artım müşahidə olunur. Onun sözlərinə görə, bu tendensiya davam edərsə, təzyiq yaxın vaxtlarda istehlakçılar üçün ərzaq qiymətlərində də özünü göstərə bilər. Bu risk xüsusilə ərzaq və enerji idxalından asılı ölkələr üçün daha yüksəkdir.
2022-ci ilin qiymətləri ilə müqayisədə vəziyyət necədir?
Qlobal ərzaq qiymətləri indeksi hazırkı səviyyəsinə baxmayaraq, 2022-ci ilin rekord göstəricisindən hələ aşağıdır.
2022-ci ilin martında indeks 160,2 bəndə yüksələrək tarixi maksimuma çatmışdı. Həmin ilin sentyabrında göstərici 137,3, oktyabrda 136,7, noyabrda isə 136,0 bənd təşkil etmişdi.
Hazırkı 136 bəndlik göstərici həmin dövrdəki səviyyəyə yaxınlaşdığını göstərir.
FAO-nun qlobal ərzaq qiymətləri indeksi hər ay hesablanır və 23 əsas ərzaq məhsulunun beynəlxalq qiymətləri əsasında formalaşır. İndeks beş əsas kateqoriyanı əhatə edir: taxıl məhsulları, bitki yağları, ət, süd məhsulları və şəkər.
Qlobal qiymətlərin yüksəlməsi xüsusilə idxaldan asılı ölkələr üçün əhəmiyyətlidir. Beynəlxalq bazarda bahalaşmanın davam etməsi daşınma və idxal xərcləri ilə birlikdə son nəticədə ayrı-ayrı ölkələrin daxili ərzaq bazarlarında da qiymət təzyiqini artıra bilər.
