Dünya miqyasında ət və ət məhsullarına olan tələb artmaqda davam edir. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) hesabatlarına görə, qlobal ət istehlakı son onillikdə hər il orta hesabla 1-2% artıb.
Azpost.info-nun araşdırmasında deyilir ki, tədarük zəncirindəki qırılmalar, artan yem xərcləri və heyvan xəstəlikləri qlobal ət qiymətlərini son illərin ən yüksək səviyyəsinə qaldırıb.
Qlobal bazarlarda mal, qoyun və quş ətinin bahalaşması təsadüfi deyil. Ekspertlər burada üç əsas katalizatoru fərqləndirirlər.
İlk olaraq yem bazarlarında bahalaşma qeyd olunur. Heyvandarlıqda ən böyük xərc maddəsi olan qarğıdalı, soya və buğda kimi yemlik bitkilərin qiyməti qlobal iqlim böhranı (quraqlıqlar) səbəbindən yüksək olaraq qalır. Yemin baha olması birbaşa ətin maya dəyərini artırır.
Daha sonra heyvan xəstəlikləri ciddi faktor kimi çıxış edir. Quş qripi epidemiyası Şimali Amerika və Avropada milyonlarla quşun tələf edilməsinə səbəb olub ki, bu da quş əti bazarında kəskin qıtlıq və qiymət artımı yaradıb. Donuz və iribuynuzlu heyvan xəstəlikləri isə digər seqmentlərdə təklifi məhdudlaşdırır.
Logistika və enerji xərcləri də təsir faktorudur. Logistika dəhlizlərindəki gərginliklər və daşınma xərclərinin artması idxal olunan ət məhsullarının son satış nöqtələrində daha baha təklif edilməsinə rəvac verir.
Ət növləri üzrə qlobal bazar analizi nə göstərir?
Mal əti: ABŞ və Braziliya kimi dünyanın ən böyük istehsalçılarında quraqlıq səbəbindən otlaqların sahəsi kiçilib və heyvan baş sayı azalıb. Bu, mal əti qiymətlərini son illərin zirvəsinə daşıyıb.
Quş əti: Ucuz protein mənbəyi olduğu üçün qlobal tələbin ən yüksək olduğu sahədir. Quş qripi təzyiqi azaldıqca qiymətlərdə qismən sabitləşmə müşahidə olunsa da, ümumi tendensiya hələ də yuxarıya doğrudur.
Qoyun əti : Avstraliya və Yeni Zelandiyanın ixracat liderliyi etdiyi bu bazarda təklif sabit olsa da, Yaxın Şərq ölkələrindən gələn yüksək tələb qiymətləri qoruyub saxlayır.
Azərbaycanın ət bazarına təsiri necədir?
Azərbaycan daxili ət bazarı qlobal trendlərdən təcrid olunmayıb. Ölkədə qırmızı ət istehsalı daxili tələbatın təxminən 80-85%-ni ödəyir, qalan hissə isə əsasən Braziliya, Ukrayna və digər ölkələrdən idxal hesabına qarşılanır.
Azərbaycan heyvandarlıqda istifadə olunan qatışıq yemlərin və əlavələrin əhəmiyyətli hissəsini idxal edir. Qlobal yem bazarlarındakı hər bir artım daxili bazarda mal və qoyun ətinin bahalaşmasına birbaşa təsir göstərir.
Yay aylarında daxili bazarda quzu ətinə tələbin nisbətən azalması qiymətlərdə müvəqqəti durğunluq yaratsa da, payız-qış mövsümündə daxili bazarda təzyiqin yenidən artacağı gözlənilir.
Dünya ət bazarı yaxın dövrdə ucuzlaşma vəd etmir. Alternativ protein mənbələrinə (məsələn, bitki mənşəli əvəzedicilər) maraq artsa da, ənənəvi ət məhsulları öz dominantlığını saxlayır. Azərbaycan istehlakçısı üçün də ət qiymətlərinin sabitliyi yerli yem istehsalının inkişafından və idxalın diversifikasiyasından asılı olacaq.
S.Abdulla
