Axşam xronotipinə malik, yəni gündəlik dildə “bayquş” adlandırılan insanlar işdən sonra bərpa olunmaq və işlə şəxsi həyatı ayırmaq baxımından “torağaylardan” daha çox çətinlik çəkirlər.
Bu nəticəyə Finlandiyada aparılan və Sleep Health jurnalında dərc olunan araşdırmanın müəllifləri gəliblər.
Tədqiqatda işləyən 2266 Finlandiya sakininin məlumatları araşdırılıb. İştirakçılar fərdi sirkadiyalı ritmlərinə görə üç qrupa bölünüb: səhər, axşam və aralıq xronotip.
Onlardan narahatlıq və depressiya əlamətləri, iş vaxtı başa çatdıqdan sonra işin onlara təsirini davam etdirib-etdirməməsi və iş yükündən sonra nə dərəcədə bərpa oluna bildikləri barədə məlumat alınıb.
Ən çox problem “bayquşlarda” müşahidə edilib
Araşdırmada ən ciddi problemlərin axşam xronotipi daha qabarıq olan insanlarda olduğu müəyyənləşdirilib.
Bu qrupda “bayquş” olmaqla narahatlıq pozuntuları arasındakı əlaqənin mühüm hissəsinin işdən sonra daha zəif bərpa olunma və işlə şəxsi həyat arasında sərhəd qoymaqda çətinliklərlə bağlı olduğu üzə çıxıb.
Yəni problem yalnız gec yatmaqdan ibarət deyil. İş gününün yaratdığı gərginlikdən kifayət qədər uzaqlaşa bilməmək və şəxsi həyata keçid etməkdə çətinlik də rol oynayır.
Sağlam həyat tərzi də hər şeyi izah etmir
Tədqiqat iştirakçıları arasında “bayquşların” orta hesabla daha az sağlam həyat tərzinə üstünlük verdiyi də müşahidə olunub.
Lakin alimlər müəyyən ediblər ki, sağlamlıqla bağlı davranışlar iş və şəxsi həyat balansındakı problemləri, eləcə də psixi sağlamlıqla bağlı artan riskləri tam izah etmir.
Bu isə xronotipin və işdən sonra bərpa prosesinin ayrıca əhəmiyyət daşıya biləcəyini göstərir.
İş rejimi insanın bioloji ritminə uyğunlaşdırılmalıdır?
Araşdırmanın müəlliflərinin fikrincə, nəticələr bəzi insanların iş yükünün mənfi təsirlərinə niyə daha həssas olduğunu anlamağa kömək edə bilər.
Onlar hesab edirlər ki, iş və şəxsi həyat balansının yaxşılaşdırılmasına, həmçinin iş günündən sonra bərpa prosesinə yönəlmiş tədbirlər insanın fərdi xronotipi nəzərə alınmaqla daha effektiv qurula bilər.
Beləliklə, “gec yatmağı sevən insan sadəcə intizamsızdır” yanaşması məsələyə tam cavab verməyə bilər. İnsanların bioloji ritmləri fərqlidir və iş rejimi ilə bu ritm arasındakı uyğunsuzluq gündəlik həyatın keyfiyyətinə təsir göstərə bilər.
