Demək olar ki, hər kəs həyatında ən azı bir dəfə eyni yuxunu dəfələrlə görüb. Bəziləri davamlı olaraq imtahana gecikdiyini, hündürlükdən yıxıldığını, tanımadığı küçələrdə azdığını və ya dişlərinin töküldüyünü yuxuda görür. Bu cür təkrarlanan yuxular çox vaxt insanı narahat edir və “Bunun xüsusi mənası varmı?” sualını yaradır.
Psixoloqlar və nevroloqlar bildirirlər ki, təkrarlanan yuxular mistik hadisə deyil. Son illərdə aparılan araşdırmalar göstərir ki, belə yuxular beynin emosional məlumatları emal etmə üsulu ilə əlaqəlidir.
Beyin emosiyaları yuxuda emal edir
ABŞ-ın Harvard Universiteti və digər elmi mərkəzlərdə aparılan tədqiqatlar göstərir ki, yuxu zamanı beyin gün ərzində yaşanan hadisələri, xüsusilə də güclü emosional təsir bağışlayan xatirələri yenidən işləyir.
REM (Rapid Eye Movement) adlanan yuxu mərhələsində beyin emosional təcrübələri uzunmüddətli yaddaşa köçürməyə çalışır. Əgər hansısa problem tam həll olunmayıbsa və ya insan güclü stress yaşayırsa, beyin həmin mövzunu müxtəlif formalarda yenidən “işləməyə” davam edir. Bu da eyni və ya oxşar yuxuların təkrarlanmasına səbəb ola bilər.
Təkrarlanan yuxular nəyi göstərir?
Kanadadakı Monreal Universitetinin yuxu tədqiqatçıları müəyyən ediblər ki, təkrarlanan yuxuların böyük hissəsi mənfi emosiyalarla əlaqəlidir.
Ən çox rast gəlinən təkrarlanan yuxular bunlardır:
imtahana hazır olmamaq;
harasa gecikmək;
qaçmağa çalışıb qaça bilməmək;
hündürlükdən yıxılmaq;
dişlərin tökülməsi;
naməlum şəxsdən qaçmaq;
avtomobili idarə edə bilməmək.
Alimlər hesab edirlər ki, bu yuxular konkret hadisələri deyil, insanın yaşadığı narahatlıq, məsuliyyət hissi, qorxu və nəzarəti itirmək kimi emosiyaları simvolizə edir.
Stress əsas səbəblərdən biridir
Mütəxəssislərin fikrincə, təkrarlanan yuxuların ən geniş yayılmış səbəbi uzunmüddətli stressdir.
İş problemləri, ailədaxili münaqişələr, maliyyə çətinlikləri və ya gələcəklə bağlı narahatlıqlar beynin gecələr də aktiv qalmasına səbəb olur.
Araşdırmalar göstərir ki, narahatlıq səviyyəsi yüksək olan insanlarda eyni yuxunun təkrarlanma ehtimalı daha çoxdur.
Travmalar da yuxularda özünü göstərə bilər
Psixoloqlar bildirirlər ki, ağır qəza, müharibə, təbii fəlakət və ya digər travmatik hadisələr yaşamış insanlarda eyni yuxuların illərlə davam etməsi mümkündür.
Posttravmatik stress pozuntusu (PTSP) olan şəxslər hadisəni müxtəlif formalarda yenidən yuxuda görə bilirlər. Bu, beynin yaşanmış travmanı tam emal edə bilməməsi ilə əlaqələndirilir.
Uşaqlarda niyə daha çox olur?
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, uşaqlarda təkrarlanan yuxular böyüklərlə müqayisədə daha geniş yayılıb.
Bunun səbəbi uşaqların emosional inkişaf mərhələsində olması və beynin yeni məlumatları emal etmə prosesinin daha intensiv getməsidir.
Əksər hallarda yaş artdıqca bu yuxular öz-özünə azalır.
Təkrarlanan yuxular təhlükəlidirmi?
Alimlərin fikrincə, əksər hallarda belə yuxular sağlam insanlarda normal psixoloji proses hesab olunur və xüsusi müalicə tələb etmir.
Lakin yuxular tez-tez təkrarlanır, insanın yuxusunu pozur, gündəlik həyatına təsir edir və ya güclü narahatlıq yaradırsa, psixoloq və ya psixiatrla məsləhətləşmək tövsiyə olunur.
Təkrarlanan yuxuları azaltmaq mümkündürmü?
Mütəxəssislər bir neçə sadə üsulun kömək edə biləcəyini bildirirlər:
hər gün eyni saatda yatmağa çalışmaq;
yatmazdan əvvəl telefon və digər ekranlardan uzaq durmaq;
kofein və enerji içkilərini axşam saatlarında qəbul etməmək;
stressi azaltmaq üçün nəfəs məşqləri və ya meditasiya etmək;
narahat edən problemləri yazaraq onları şüurlu şəkildə analiz etmək.
Psixoterapiyada istifadə olunan “Image Rehearsal Therapy” (IRT) metodu da xüsusilə kabusların və təkrarlanan yuxuların azalmasında müsbət nəticələr verir. Bu üsul zamanı insan yuxunun sonluğunu daha müsbət şəkildə təsəvvür etməyi öyrənir.
Təkrarlanan yuxular sirli hadisə deyil, beynin emosional məlumatları emal etməsinin bir hissəsidir. Stress, həll olunmamış problemlər, travmalar və güclü emosional yüklənmə eyni yuxunun dəfələrlə görülməsinə səbəb ola bilər. Alimlər hesab edirlər ki, belə yuxuların mənasını fövqəltəbii hadisələrdə deyil, insanın psixoloji vəziyyətində axtarmaq daha doğrudur. Əgər təkrarlanan yuxular həyat keyfiyyətini aşağı salırsa və uzun müddət davam edirsə, mütəxəssis dəstəyi almaq faydalı ola bilər.
Sunay
