Azərbaycanın 2027-ci il üçün dövlət büdcəsi layihəsi Milli Məclisə təqdim olunub. Sənədə əsasən, gələn il dövlətin gəlirləri 39 milyard 254 milyon manat, xərcləri isə 42 milyard 400 milyon manat təşkil edəcək. Büdcə xərcləri gəlirləri 3 milyard 146 milyon manat üstələyəcək.
Bəs bu vəsaitlər hansı sahələrə yönəldiləcək? Təhsil, səhiyyə, pensiyalar, maaşlar, müdafiə və Qarabağın bərpası üçün nəzərdə tutulan xərclər vətəndaşların gündəlik həyatına necə təsir edə bilər?
Ən çox pul hansı sahələrə ayrılacaq?
Milli Məclisə təqdim olunan layihədə əsas xərc istiqamətləri belə göstərilib:
Müdafiə və milli təhlükəsizlik – 8,82 milyard manat
İqtisadi fəaliyyət – 8,91 milyard manat
Təhsil – 5,10 milyard manat
Sosial müdafiə və sosial təminat – 4,91 milyard manat
Səhiyyə – 2,08 milyard manat
Ümumi dövlət xidmətləri – 5,52 milyard manat
Məhkəmə, hüquq-mühafizə və prokurorluq – 3,44 milyard manat
Bu rəqəmlər büdcənin funksional təsnifatında göstərilən məbləğlərdir. Ayrı-ayrı sahələrin daxilində vəsait müxtəlif proqramlara, qurumlara və xidmətlərə bölünür.
Pensiyalar və sosial ödənişlər: Artım olacaqmı?
2027-ci il büdcəsində sosial müdafiə və sosial təminat üçün təxminən 4,91 milyard manat nəzərdə tutulub. Bu istiqamətə sosial müdafiə tədbirləri və digər müvafiq xərclərlə yanaşı, Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun büdcəsinin balanslaşdırılması üçün dövlət büdcəsindən ayrılan 1,6 milyard manat da daxildir.
Bu vəsait pensiyaçıların, sosial müavinət alanların və digər həssas qrupların müdafiəsi baxımından əhəmiyyətlidir. Ancaq ümumi sosial xərclərin həcmi pensiyaların və ya müavinətlərin konkret məbləğdə artırılacağı demək deyil. Artımın olub-olmayacağı və hansı məbləğdə olacağı ayrıca qərarlardan və müvafiq hesablamalardan asılıdır.
Maaşlar: Büdcə artımı əməkhaqqına təsir edəcəkmi?
Dövlət büdcəsində təhsil, səhiyyə, dövlət idarəçiliyi və digər sahələrin maliyyələşdirilməsi həmin sahələrdə çalışanların əməkhaqqı xərclərini də əhatə edə bilər. Bununla belə, büdcə layihəsində göstərilən ümumi xərclər bütün dövlət işçilərinin maaşlarının artırılacağına dair qərar deyil. Dövlət qulluqçularının, müəllimlərin, həkimlərin və digər büdcə təşkilatlarında çalışanların maaşlarının dəyişməsi üçün ayrıca qərarlar və konkret əməkhaqqı göstəriciləri nəzərə alınmalıdır.
Təhsil: 5,1 milyard manat ayrılır
Təhsil sahəsinə 5 milyard 99 milyon manat yönəldilməsi nəzərdə tutulur. Bunun təxminən 2,19 milyard manatı ümumi təhsilin, 434,8 milyon manatı məktəbəqədər təhsilin, 240,6 milyon manatı ali təhsilin, 115,4 milyon manatı isə peşə təhsilinin payına düşür.
Bu vəsait məktəblərin və təhsil müəssisələrinin fəaliyyəti, tədrisin təşkili və digər təhsil tədbirlərinin maliyyələşdirilməsində istifadə olunacaq. Lakin ayrılan məbləğ öz-özlüyündə bütün məktəblərdə təhsilin keyfiyyətinin yüksələcəyini və ya müəllimlərin maaşının artacağını göstərmir. Nəticə vəsaitin hansı proqramlara yönəldilməsindən və necə xərclənməsindən asılı olacaq.
Səhiyyə: 2,08 milyard manat
Səhiyyə sahəsinə dövlət büdcəsindən 2 milyard 84 milyon manat ayrılması planlaşdırılır. Bunun 1,1 milyard manatı İcbari Tibbi Sığorta Fonduna yönəldiləcək. Bu maliyyələşmə dövlətin səhiyyə xidmətlərini və tibbi sığorta sistemini dəstəkləməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Vətəndaş üçün əsas məsələ isə ayrılan vəsaitin tibbi xidmətlərin əlçatanlığına, keyfiyyətinə və gözləmə müddətlərinə necə təsir edəcəyidir.
Müdafiə və milli təhlükəsizlik: 8,82 milyard manat
Müdafiə və milli təhlükəsizlik xərcləri 8 milyard 816 milyon manat səviyyəsində nəzərdə tutulub. Bunun 3,37 milyard manatı müdafiə qüvvələrinə, 479,2 milyon manatı milli təhlükəsizliyə, 554 milyon manata yaxını sərhəd xidmətinə ayrılır. Bundan başqa, xüsusi müdafiə təyinatlı layihələr və tədbirlər üçün 4 milyard manat planlaşdırılır.
Bu istiqamət büdcənin ən böyük xərc sahələrindən biridir.
Qarabağın bərpasına 3,4 milyard manat
2027-ci ildə işğaldan azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması və bərpası üçün 3,4 milyard manat ayrılması nəzərdə tutulur. Bu vəsait infrastrukturun bərpası, yaşayış məntəqələrinin qurulması və ərazilərdə məskunlaşma prosesinin davam etdirilməsi üçün əhəmiyyət daşıyır. Vətəndaşlar üçün bu xərclərin nəticəsi yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, yolların və kommunal infrastrukturun qurulması, eləcə də qayıdan əhali üçün şəraitin yaxşılaşdırılması ilə ölçüləcək.
Büdcə kəsiri nə deməkdir?
2027-ci ildə dövlət büdcəsinin gəlirləri ilə xərcləri arasındakı fərqin yuxarı həddi 3 milyard 146 milyon manat müəyyən edilib. Layihədə bu kəsirin özəlləşdirmədən daxilolmalar, daxili və xarici borclanma, eləcə də digər nəzərdə tutulan mənbələr hesabına maliyyələşdirilməsi göstərilir.
Büdcə kəsiri özlüyündə dövlətin ödəniş qabiliyyətini itirməsi demək deyil. Lakin kəsirin necə maliyyələşdirilməsi, borclanmanın həcmi və dövlət xərclərinin səmərəliliyi iqtisadi sabitlik baxımından vacibdir.
Vətəndaş üçün əsas nəticə nədir?
2027-ci ilin büdcə layihəsi müdafiə, iqtisadi fəaliyyət, təhsil və sosial müdafiəyə böyük vəsait ayrıldığını göstərir. Ancaq vətəndaşın gündəlik həyatında real dəyişiklik təkcə büdcədəki rəqəmlərlə müəyyən olunmur.
Pensiya və maaş artımı, tibbi xidmətlərin əlçatanlığı, məktəblərin vəziyyəti və Qarabağda məskunlaşma imkanları üçün konkret qərarlar, proqramlar və onların icrası həlledici olacaq. Buna görə də büdcənin təsirini qiymətləndirərkən yalnız nə qədər pul ayrıldığına deyil, həmin vəsaitin hansı nəticələri yaratdığına da baxmaq lazımdır.
Samir Abdulla
