Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda iqtisadi quruculuğun yeni mərhələsi başlayır. İlk illərdə əsas yük dövlət investisiyalarının üzərində idisə, indi bölgəyə özəl kapitalın və bank kreditlərinin cəlb edilməsi ön plana keçir. Başqa sözlə, Qarabağda iqtisadi proses təkcə yolların, evlərin və inzibati binaların tikintisindən ibarət deyil. Burada yeni biznes və maliyyə xəritəsi formalaşır.
Azpost.info bildirir ki, 2026-cı ilin payızına olan göstəricilər bankların artıq regionda real iqtisadi fəaliyyətin maliyyələşdirilməsinə daha fəal qoşulduğunu göstərir. Qarabağ iqtisadi rayonunda bankların yerləşdirdiyi kreditlərin həcmi 576 milyon manata yaxınlaşıb. Kreditlərin orta faiz dərəcəsi isə 19,73 faiz təşkil edir.
Banklar Qarabağda hansı sahələrə pul verir?
Maliyyələşmənin əsas istiqamətləri bir neçə sektorda cəmlənir.
Tikinti və infrastruktur hələ də əsas sahələrdən biridir. Xankəndi, Şuşa, Ağdam və Laçında yaşayış kompleksləri, hotellər, kommersiya obyektləri və digər tikililər inşa edilir. Lakin mərhələnin dəyişməsi ilə bank maliyyəsi tədricən yalnız iri infrastruktur layihələrinə deyil, həmin layihələrin ətrafında yaranan bizneslərə də yönəlir.
Kənd təsərrüfatı və emal sənayesi ikinci mühüm istiqamətdir. Bölgədə bağçılıq, heyvandarlıq, südçülük, aqroparklar və kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı üzrə layihələr həyata keçirilir. Qarabağda torpaq sahələrinin iqtisadi dövriyyəyə qaytarılması bu sektorda kredit tələbinin artmasına səbəb olur.
Logistika və yaşıl enerji də yeni iqtisadi xəritənin əsas elementlərindəndir. Bərpa olunan enerji layihələri, kiçik su elektrik stansiyaları, nəqliyyat və rabitə infrastrukturu bölgənin həm daxili, həm də beynəlxalq iqtisadi əlaqələrini gücləndirməyə hesablanıb.
Digər istiqamət isə xidmət, ticarət və turizmdir. Əhalinin mərhələli şəkildə bölgəyə qayıtması ilə mağaza, restoran, hotel, xidmət müəssisələri və kiçik bizneslərə ehtiyac artır. Bu isə banklar üçün yeni kredit bazarı yaradır.
Bankların riskini kim azaldır?
Qarabağda biznes kreditlərinin sürətlə genişlənməsinin əsas səbəblərindən biri dövlət dəstəyidir. Bölgədə sahibkarlara verilən kreditlər üzrə 90 faizə qədər dövlət zəmanəti mexanizminin tətbiqi bankların risklərini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Faiz subsidiyaları da sahibkarın kredit yükünün aşağı salınmasına imkan verir. Bu mexanizm bank üçün vacibdir. Çünki yeni formalaşan regionda biznes tarixçəsi, bazar davranışı və gəlir axını ilə bağlı qeyri-müəyyənlik Bakı ilə müqayisədə daha yüksək ola bilər. Dövlət zəmanəti isə bankın mümkün riskinin bir hissəsini kompensasiya edir.
Qarabağda iqtisadi model dəyişir
Bölgədə baş verən ən mühüm dəyişiklik dövlət investisiyalarından özəl investisiyalara keçiddir. Son illərdə əsas infrastrukturun yaradılması üçün böyük həcmdə dövlət vəsaiti yatırılıb. İndi isə qarşıdakı mərhələdə investisiya ehtiyaclarının daha böyük hissəsinin bank kreditləri, dövlət müəssisələrinin vəsaiti, yerli və xarici özəl sərmayələr hesabına təmin edilməsi nəzərdə tutulur. Bu, Qarabağın iqtisadi modelində prinsipial dəyişiklik deməkdir. Əgər əvvəl əsas sual “burada nə tikilməlidir?” idisə, indi əsas sual “tikilən infrastruktur necə gəlir gətirən biznesə çevriləcək?” sualıdır.
Ağdam, Cəbrayıl və digər rayonlarda yeni sənaye xətti
Yeni iqtisadi xəritənin digər mühüm istiqaməti sənaye və logistikanın inkişafıdır. Ağdam və Cəbrayıldakı sənaye zonaları, o cümlədən Araz Vadisi İqtisadi Zonası, regionun istehsal və logistika imkanlarının genişləndirilməsində mühüm rol oynayır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur artıq yalnız yerli bazar üçün nəzərdə tutulan iqtisadi məkan kimi formalaşmır. Regionun Orta Dəhlizlə əlaqələndirilməsi Azərbaycanı Türkiyə, Mərkəzi Asiya, Çin və digər bazarlara çıxış baxımından yeni imkanlarla təmin edə bilər.
Bölgəyə xarici investorların marağı da artır. Məlumatlara görə, 39 ölkədən şirkətlər Qarabağda müxtəlif layihələrə maraq göstərib.
Vergi güzəştləri kapitalı Qarabağa çəkə bilər
Regionda biznes üçün yaradılan xüsusi güzəştlər də kapital axınının sürətlənməsinə hesablanıb. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda rezident kimi fəaliyyət göstərən sahibkarlar müəyyən şərtlərlə 10 il müddətinə mənfəət, əmlak, torpaq və sadələşdirilmiş vergilərdən, həmçinin idxal gömrük rüsumlarından azad edilirlər. Bu güzəştlər bank kreditləri və dövlət zəmanətləri ilə birlikdə sahibkar üçün investisiya riskini azaltmağa yönəlib.
Yeni iqtisadi xəritə nə deməkdir?
Qarabağda formalaşan yeni iqtisadi modelin əsas xətti belə görünür: dövlət infrastruktur yaradır, banklar biznesi maliyyələşdirir, özəl sektor istehsal və xidmətləri qurur, logistika isə regionu xarici bazarlara bağlayır. Bu proses uğurlu davam edərsə, Qarabağ tədricən yalnız yenidənqurma layihələrinin həyata keçirildiyi ərazi deyil, kənd təsərrüfatı, sənaye, turizm, logistika və enerji sektorlarının bir-birini tamamladığı yeni iqtisadi mərkəzə çevrilə bilər.
Bank kreditlərinin 576 milyon manata yaxınlaşması da məhz bu keçidin göstəricilərindən biridir. Əsas məsələ isə bundan sonra həmin vəsaitin nə qədər məhsul, xidmət, iş yeri və davamlı biznes gəliri yaratmasıdır.
Samir ABDULLA
