Yay mövsümünün pik nöqtəsində – iyul ayında çoxumuz aylarla planlaşdırdığımız, dincəlmək və iş yorğunluğunu üzərimizdən atmaq üçün məzuniyyət bələdçilərini vərəqləyirik. Kimisi Antalyanın günəşli çimərliklərini, kimisi Avropanın tarixi küçələrini, kimisi isə Şarm əş-Şeyxin mavi sularını xəyal edir.
Lakin bu gözəl xəyalların reallaşması üçün ilk addım büdcəyə uyğun aviabilet və otel tapmaqdır.
Məhz bu məqamda rəqəmsal dünyanın ən təhlükəli ovçuları – kiberfırıldaqçılar işə düşür. Onlar yaxşı bilirlər ki, yayda insanların çoxu qənaət etmək və ya “son dəqiqə” şanslarını tutmaq üçün daha az diqqətli olurlar.
Bəs, kibercinayətkarlar bu yay hansı hiyləgər üsullara əl atırlar? “Ucuz tur” tələsinə düşməmək üçün nələri bilməliyik?
Azpost.info rəqəmsal təhlükəsizlik üzrə ən aktual məsələləri təqdim edir.
“Klon” saytlar: Məşhur platformaların saxta əkizləri
Kiberfırıldaqçıların ən çox istifadə etdiyi üsul “phishing” (fişinq), yəni şirnikləndirici saxta saytlardır. Onlar dünyaca məşhur Booking.com, Skyscanner, Airbnb, yaxşıca tanıdığımız Türk Hava Yolları və ya AZAL-ın veb-saytlarının vizual olaraq tamamilə eynisini yaradırlar.
Siz Google-da ucuz bilet axtararkən qarşınıza çıxan reklama klikləyi rsiniz, dizayn eyni, loqolar eyni, hətta qiymətlər inanılmaz dərəcədə cəlbedicidir. Lakin brauzerin ünvan sətrinə (URL) diqqət yetirmədikdə böyük fəlakət qaçılmaz olur. Orijinal sayt əvəzinə, məsələn, booking-az.com, skyskanner-bilet.net və ya turkishaırlınes.co kimi xırda hərf fərqləri olan tələ saytlarda kart məlumatlarınızı daxil edirsiniz. Nəticədə nə biletiniz olur, nə də kartınızda pulunuz.
Sosial şəbəkələrdəki “Möcüzə Turlar”
Instagram və TikTok bu gün saxta turizm agentliklərinin əsas yuvasına çevrilib. Cəmi 3-5 gün əvvəl açılmış, lakin pullu reklamlar və bot izləyicilərlə “böyük şirkət” imici yaradılmış səhifələr real bazar dəyərindən 2-3 dəfə ucuz paketlər təklif edir.
Tipik fırıldaq ssenarisi nec olur?
“Antalya, 5 ulduzlu otel, hər şey daxil – cəmi 450 AZN! Son 2 yer!” Tələskənlik psixologiyası yaradılaraq oxucu dərhal rəqəmsal çat üzərindən ünsiyyətə cəlb olunur. Səhifə idarəçisi sizə təzyiq edir: “İndi beh atmasanız, yeriniz yanacaq”.
“Şəxsi karta köçürmə” tələsi
Heç bir rəsmi, hüquqi statusu olan turizm şirkəti və ya bilet satışı platforması sizdən ödənişi hansısa menecerin şəxsi kartına (P2P köçürmə ilə) və ya ödəniş terminalları (MilliÖN, E-manat) vasitəsilə birbaşa fiziki şəxsin hesabına etməyinizi istəməz.
Fırıldaqçılar isə çox vaxt “sistemimizdə texniki nasazlıq var, rəsmi hesaba köçürmə gecikir, yerin itməməsi üçün pulu bu karta atın, qəbzi göndərin” bəhanəsini gətirirlər. Pul kartdan karta köçdüyü andan etibarən qarşı tərəf sizi bloklayır və rəqəmsal məkanda yoxa çıxır.
Tətiliniz burnunuzdan gəlməsin: 5 qızıl qayda
Kiberfırıldaqçıların qurbanına çevrilməmək üçün onlayn alış-veriş zamanı bu sadə, lakin həyati qaydalara mütləq əməl edin:
Ünvan sətrini (URL) milimetrik yoxlayın: Saytın adının sol tərəfində “asma qıfıl” (HTTPS təhlükəsizlik protokolu) işarəsinin olmasına və domenin düzgün yazılışına əmin olun.
Həddindən artıq ucuzdursa, şübhələnin: Əgər hamının 1500 AZN-ə satdığı tur paket sizə 500 AZN-ə təklif olunursa, burada “böyük bir bit bəndi” var. Möcüzələrə inanmayın, bazar qiymətlərini müqayisə edin.
VÖEN və rəsmi müqavilə tələb edin: Sosial şəbəkədəki agentlikdən şirkətin tam adını, VÖEN-ini və hüquqi ünvanını soruşun. Ödəniş etməzdən əvvəl elektron və ya fiziki müqavilə tələb etmək sizin qanuni hüququnuzdur.
Virtual kartdan istifadə edin: Onlayn bilet və ya otel alarkən əsas maaş/yığım kartınızın məlumatlarını daxil etməyin. Bank tətbiqinizdə saniyələr içində “Virtual Kart” açın, biletin qiyməti qədər ora pul transfer edin və ödənişi tamamlayın.
3D Secure (SMS Kod) yoxdursa, dayanın: Ödəniş səhifəsində kart məlumatlarını yazdıqdan sonra telefonunuza bankdan birdəfəlik təsdiq kodu (SMS və ya tətbiq bildirişi) gəlmirsə, o saytdan dərhal uzaqlaşın.
Unutmayın ki, rəqəmsal məkanda təhlükəsizliyin birinci şərti tələsməmək və ayıq-sayıq olmaqdır. Ucuz aviabilet tapmaq sevinci sizi diqqətsiz etməsin. Tətilinizi aylarla stress və məhkəmə qapılarında keçirməkdənsə, biletinizi rəsmi aviaşirkətlərin öz tətbiqlərindən və ya lisenziyalı, tanınmış yerli turizm agentliklərindən rəsmiləşdirmək ən doğru və təhlükəsiz yoldur.
Xoş və təhlükəsiz tətillər!
Sunay Aydın
