Fake news
Müasir informasiya dövründə yalan xəbərlərin sürətlə yayılması cəmiyyətlər üçün real təhlükəyə çevrilib. AzPost bildirir ki, xüsusilə sosial media platformaları vasitəsilə yayılan yanlış məlumatlar ictimai rəyə təsir göstərir, panika yaradır və hətta siyasi və sosial qərarlara müdaxilə edə bilir.
Yalan xəbərin (fake news) əsas gücü onun sürətli yayılmasındadır. Ənənəvi media orqanları informasiya dəqiqliyinə riayət etməyə çalışdığı halda, sosial şəbəkələrdə bu filtr demək olar ki, yoxdur. Bu da istənilən şəxsin təsdiqlənməmiş məlumatı geniş auditoriyaya çatdırmasına imkan verir. İstər səhiyyə, istərsə də siyasi hadisələrlə bağlı dezinformasiyalar qısa zamanda minlərlə insan tərəfindən paylaşılır.
Azərbaycanda da bu problem getdikcə aktuallaşır. Koronavirus dövründə yayılan yanlış tibbi məlumatlar, ya da seçki və iqtisadi böhran zamanı ortaya çıxan saxta xəbərlər bunun nümunəsidir. Bu kimi hallar cəmiyyətin informasiya mənbələrinə olan inamını zədələyir və həm vətəndaş, həm də dövlət üçün ciddi nəticələr doğurur.
Sosial media platformaları isə məsuliyyəti üzərindən atmağa meyllidirlər. Onlar “platforma deyil, vasitə” olduqlarını irəli sürərək yayılan məzmuna görə məsuliyyət daşımadıqlarını bildirirlər. Halbuki, süni intellekt və avtomatlaşdırılmış filtrlər vasitəsilə yalan xəbərlərin qarşısını almaq mümkündür və bu sahədə texnoloji imkanlar genişdir.
Digər tərəfdən, informasiya savadlılığı da bu məsələdə əsas rolu oynayır. Vətəndaşların tənqidi düşünmə qabiliyyətinin inkişafı, mənbə araşdırma vərdişləri və media təhlil bacarıqları artırılmadıqca, sosial şəbəkələr yalan məlumatların meydanına çevrilməyə davam edəcək.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu problemin həlli yalnız hüquqi tənzimləmə ilə deyil, ictimai maarifləndirmə və məsuliyyətli istifadə mədəniyyəti ilə mümkündür. Sosial medianın azadlığını qorumaqla yanaşı, onun daşıdığı riskləri idarə edə biləcək balanslı yanaşmalar tətbiq edilməlidir.
